«Τα λάθη μου είναι η ζωή μου» Σάμουελ Μπέκετ

Σε κάποιο σημείο της ζωής μας όλοι έχουμε νιώσει ενοχές για μια πράξη ή για κάτι που είπαμε σε κάποιο δικό μας πρόσωπο. Συνήθως οι ενοχές συνοδεύονται από συναισθηματική δυσφορία, αυτή ακριβώς η δυσφορία είναι οι ενοχές. Βασανίζουν τη σκέψη μας, μας ρίχνουν τη διάθεση, επηρεάζουν σημαντικά τη ψυχολογία μας, ενώ μελέτες αναφέρουν πως βλάπτουν σοβαρά και την υγεία μας.

Είναι φυσικό να νιώθουμε ενοχές και να ψάχνουμε τρόπο να διορθώσουμε μια πράξη που μπορεί να προκάλεσε κακό σε κάποιον άλλον ή να τον πλήγωσε. Όμως, όταν οι ενοχές γυρνούν στο κεφάλι μας για πολύ καιρό τότε επιβάλλεται να βρούμε τρόπους να τις διαχειριστούμε. Πως;

• Δεχθείτε ότι αυτό που κάνατε δεν ήταν σωστό και δείτε κατάματα τις συνέπειες που προκλήθηκαν από αυτή σας την πράξη: πάρτε την ευθύνη όχι μόνο εσωτερικά. Εξωτερικεύστε το και ίσως αυτό μπορεί να βοηθήσει τους άλλους που δέχθηκαν τις συνέπειες των πράξεων σας να το ξεπεράσουν και εσάς να ξεκινήστε τη διαδικασία της δικής σας συγχώρεσης.
• Σταματήστε να τιμωρείτε τον εαυτό σας: όλοι έχουμε κάνει μια πράξη με την οποία μπορεί να έχουμε στεναχωρήσει ή αδικήσει κάποιον, αυτό όμως δεν σημαίνει πως πρέπει να τιμωρούμε τον εαυτό μας για πάντα.
• Επόμενο βήμα… η συγχώρεση: πέρα από το να ζητάμε από τους άλλους να μας συγχωρέσουν, θα πρέπει πρωτίστως να συγχωρέσουμε τον εαυτό μας κάτι που δεν είναι καθόλου απλό. Μπορεί όμως να συμβεί παράλληλα με τη σκέψη ότι αυτό που έγινε μπορεί να προκάλεσε σοβαρές συνέπειες σε κάποιον.
• Δεχθείτε ότι δεν είστε τέλειος/τέλεια: κανείς δεν είναι τέλειος. Ακόμα και όσοι βρίσκονται στο οικογενειακό ή φιλικό σας περιβάλλον και μπορεί να πιστεύετε πως δεν κάνουν κανένα λάθος, σίγουρα κάνουν λάθη. Και πως θα δεχθείτε πως η τελειότητα δεν υφίσταται; Απλά με το να δεχθείτε πως όλοι γύρω σας, όπως και εσείς κάνουν το καλύτερο που μπορούν, προκειμένου να κυλά αρμονικά η ζωή τους.
• Αναζητήστε τη βοήθεια ειδικού: αν οι τύψεις και οι ενοχές έχουν κατακλύσει τη ζωή σας και δεν μπορείτε να λειτουργήσετε όπως παλιά, ενώ παρά τις προσπάθειες δεν μπορείτε να το ξεπεράσετε, είναι σωστότερο να αναζητήσετε τη βοήθεια ενός Ειδικού Ψυχικής Υγείας της επιλογής σας. Η Ψυχοθεραπεία, είναι βέβαιο πως θα έχει εξαιρετικά θετικά αποτελέσματα, όχι μόνο στο συγκεκριμένο θέμα αλλά γενικότερα στη ζωή σας.
• Το λάθος έγινε εχθές: μήπως ήρθε η ώρα να εστιάσετε την προσοχή σας στο αύριο; Κανείς δεν μπορεί να αλλάξει το παρελθόν και το μόνο που καταφέρνετε σκεπτόμενοι συνεχώς το παρελθόν είναι να αυξάνετε τις αρνητικές σκέψεις και παράλληλα το άγχος που βιώνετε.
• Αφήστε τη σκέψη της ενοχής να εγκαταλείψει το μυαλό σας: το κάνατε, το σκεφτήκατε, βασανίσατε το μυαλό σας και τον εαυτό σας, υποφέρατε αλλά είναι καιρός να αφήσετε τις ενοχές πίσω σας. Επίσης, κάντε το καλύτερο που μπορείτε για να σας συγχωρέσει το άτομο που βλάψατε ή πληγώσατε, αλλά ταυτόχρονα δεν πρέπει να το παρακάνετε. Η συγχώρεση είναι δύσκολη, αλλά αν δεν θέλει να το κάνει, καλύτερα να μην πιέσετε τις καταστάσεις.

Το αίσθημα της ενοχής και οι τύψεις είναι ένα ένα πολύ κοινό συναίσθημα. Ένα συναίσθημα που έχουμε όλοι βιώσει και θα βιώσουμε και στο μέλλον. Για το καλό μας θα πρέπει να διαχειριζόμαστε με κάθε τρόπο αυτό το συναίσθημα και όχι να το κρύβουμε ή να το αφήνουμε για αργότερα. Τα παραπάνω βήματα είναι μια καλή αρχή για να ξεκινήσει η διαχείριση του αισθήματος ενοχής. Δεν χρειάζεται να γίνουν άμεσα και όλα μαζί. Είναι σίγουρο πως σιγά σιγά, θα μειωθούν οι αρνητικές σκέψεις και θα επέλθει η συγχώρεση.

Πηγή: Melapus

The post Πώς μπορείτε να διαχειριστείτε τις ενοχές για κάτι που κάνατε appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Ανθίζοντας» της Διονυσίας Γιαννοπούλου από τις εκδόσεις Key Books

Όταν τον Μάιο του 2018 η ψυχοθεραπεύτρια Διονυσία Γιαννοπούλου διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού, ένιωσε τον κόσμο γύρω της να καταρρέει. Ένας άνθρωπος που είχε μάθει να βρίσκεται από τη μεριά της παροχής βοήθειας, ξαφνικά υποχρεώθηκε να αλλάξει ρόλο, και να είναι εκείνη που θα ζητούσε βοήθεια.

Περνώντας από τα τέσσερα στάδια που ακολούθησαν τη διάγνωση (άρνηση, θυμό, θλίψη, αποδοχή), η Διονυσία μεταμορφώθηκε. Οι στιγμές που μέχρι πρότινος της φαίνονταν συνηθισμένες και δεδομένες έξαφνα της αποκάλυψαν το μεγαλείο τους, άνθρωποι την παρουσία των οποίων μέχρι πρότινος αγνοούσε εμφανίστηκαν στη ζωή της γεμάτοι γενναιοδωρία, το δε σώμα της στα μάτια της ξαναγεννήθηκε, πιο όμορφο και μαγικό.

Το ταξίδι της προς την ίαση και την αναγέννηση άφησε ίχνη ανεξίτηλα μέσα της: Κάθε εμπειρία και μια ευκαιρία επαναξιολόγησης, κάθε δοκιμασία κι ένα μάθημα. Τα μαθήματα αυτά καταθέτει στο Ανθίζοντας, ως άνθρωπος που δοκιμάστηκε και επέζησε για να πει την ιστορία της − μια ιστορία ελπίδας και γιορτής της ζωής, που έχει να διδάξει τον καθένα μας πολλά.

Τι χρειάζεται να κάνεις για να μπορέσεις να συγχωρέσεις:

Αρχικά, επίλεξε έναν τρόπο για ν’ απελευθερώσεις τον θυμό και την πικρία σου για αυτούς που σε πλήγωσαν. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις ένα μαξιλάρι για να το χτυπήσεις δυνατά, φωνάζοντας και βρίζοντας, εκτονώνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο όσα δεν έχεις εκφράσει απέναντί τους και τα κρατάς ασφυκτικά μέσα σου δηλητηριάζοντάς σε. Μπορείς επίσης να ζωγραφίσεις και να μουτζουρώσεις σε λευκές κόλλες χαρτί με μαρκαδόρους τα συναισθήματα που έχεις καταπιεί και σε ταλαιπωρούν. Αν χρειαστείς βοήθεια, ζήτα την από έναν ψυχοθεραπευτή και βγάλ’ τα από μέσα σου.

Όταν αισθάνεσαι έτοιμη και δυνατή, μπορείς ακόμη να επιλέξεις να μιλήσεις για ό,τι σε έχει πειράξει στους «υπεύθυνους» που σ’ έχουν στενοχωρήσει.

Το μυστικό εδώ είναι ν’ αποφύγεις να τους κατηγορήσεις και να τους χαρακτηρίσεις μ’ αρνητικές ταμπέλες ή να τους ενοχοποιήσεις για το δράμα σου.

Κανείς δεν αντέχει την επίθεση και το πιο πιθανόν είναι ν’ αμυνθεί, φεύγοντας.

Απλά, έκφρασε το πώς νιώθεις, χωρίς κριτική. Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα ο άλλος να σου δείξει μια πλευρά του που δεν την είχες κατανοήσει ή να καταλάβεις ότι έγινε παρεξήγηση! Ακόμη ο άλλος μπορεί να σου ζητήσει συγγνώμη και να νιώσεις πολύ καλύτερα!

Όταν αισθανθείς πιο ήρεμη, χρησιμοποίησε μια άδεια καρέκλα και για λίγο κάθισε στη θέση του «δράκουλά» σου, «μπες στα παπούτσια του», μπες στην καρδιά του και κατανόησε γιατί σου φέρθηκε έτσι. Μήπως δεν του είχες κι εσύ ικανοποιήσει στο παρελθόν δικές του ανάγκες; Είχες αδιαφορήσει ή τον είχες πληγώσει χωρίς να το καταλάβεις, κι έτσι κι αυτός με τη σειρά του τ’ ανταπόδωσε; Ή μήπως του ενεργοποίησες –άθελά σου– κάποια απωθημένα, φόβους ή πληγές από προηγούμενές του σχέσεις ή τα παιδικά του χρόνια, και ασυνείδητα αντέδρασε έτσι ή εκδικήθηκε;

Αναλογίσου εάν είναι ένας «καθρέπτης» σου και σου θυμίζει μια «κακή» πλευρά του εαυτού σου ή μια ανάλογη κακή συμπεριφορά σου σε κάποιον άλλον άνθρωπο, στο παρελθόν σου.

Όποιος κι αν ήταν ο λόγος που τον ώθησε να σου φερθεί μ’ αυτόν τον τρόπο, επικεντρώσου στη δική σου ευθύνη, γιατί εσύ του επέτρεψες να σου φερθεί και να νιώσεις έτσι. Δεν του έβαλες όρια και δεν προστάτεψες αρκετά τον εαυτό σου. Ίσως γιατί, υποσυνείδητα, ένιωθες οικεία μ’ αυτήν την ψυχοφθόρα κατάσταση. Ήταν μια επανάληψη κακοποιητικών εμπειριών στη ζωή σου. Έχεις και εσύ ένα κομμάτι ευθύνης που μαγνητίζεις τέτοιου είδους αρνητικές συμπεριφορές απ’ τους άλλους.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΓΧΩΡΕΣΗΣ

1. Άσκηση «Στέλνω αγάπη από την καρδιά»

Κάθισε σ’ ένα ήρεμο μέρος βάζοντας χαλαρωτική μουσική.

Άρχισε να εισπνέεις γαλήνη και φως και να εκπνέεις την ένταση και ό,τι άλλο αρνητικό νιώθεις.

Πήγαινε με τη φαντασία σου σ’ ένα αγαπημένο, ήρεμο μέρος, που νιώθεις ασφάλεια και ομορφιά, π.χ. σε μια παραλία ή στην εξοχή.

Βάλε τα χέρια σου πάνω στην ευαίσθητη περιοχή της καρδιάς και άρχισε να εισπνέεις αγάπη και να εκπνέεις τον θυμό και ό,τι κρύβεται πίσω απ’ αυτόν, όπως πόνο, παράπονο, θλίψη για το πρόσωπο που σε πλήγωσε.

Τώρα, φέρε με τη φαντασία σου στην καρδιά σου το πιο αγαπημένο σου άτομο (μπορεί να είναι το παιδί σου ή ο γονιός σου ή ο σύντροφός σου). Άρχισε ν’ ανταλλάσσεις λόγια και πράξεις αγάπης μ’ αυτό το πρόσωπο, μέχρι να νιώσεις πλημμυρισμένη από την ενέργεια της αγάπης και της ευγνωμοσύνης που εισπράττεις απ’ αυτή τη σχέση.

Φέρε τώρα στην καρδιά σου τ’ άτομο που σ’ έχει πληγώσει και απλά προσπάθησε να του κάνεις χώρο, να κατανοήσεις τη συμπεριφορά του και να την αποδεχτείς. Πάρε τον χρόνο που σου χρειάζεται για να μαλακώσει η καρδιά σου και να πάρεις την εγκλωβισμένη ενέργειά σου απ’ αυτή την τραυματική συμπεριφορά. Τότε θα νιώσεις απελευθερωμένη και χαλαρή.

The post Μπορείς να συγχωρέσεις όσους σε πλήγωσαν; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS, BA, MA, MSc Psychology

Για ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών η προοπτική της μητρότητας αποτελεί σταθμό στη διαδρομή της ζωής τους. Ο κρίσιμος αυτός σταθμός έχει αρκετές δυσκολίες και απαιτεί σχετικά γρήγορη προσαρμογή στις νέες συνθήκες που απαιτούνται από το γονικό ρόλο (Biaggi, Conray, Pariante, 2016). Η περίοδος της εγκυμοσύνης θεωρείται ως μια ευχάριστη περίοδος στη ζωή της γυναίκας. Φυσικά, δεν είναι μόνο ευχάριστη, υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν τα συναισθήματα. Η έκβαση αυτής της περιόδου λειτουργεί καταλυτικά για την ίδια και γενικότερα για το περιβάλλον της.

Παρ’ολ’αυτά, οι αλλαγές που συνοδεύουν αυτή τη μεταβατική φάση από την κύηση στον τοκετό, τόσο σε ορμονικό όσο και σε λειτουργικό επίπεδο, κλονίζουν τη ψυχοσύνθεση των γυναικών καθιστώντας τες ευάλωτες σε συναισθήματα φόβου ή σύνδρομα άγχους που μπορεί να λάβουν και τη μορφή κατάθλιψης και να επηρεάσουν την ποιότητα ζωής της εγκύου (Γαλάνης και συν., 2018). Το άγχος της εγκυμοσύνης έχει χαρακτηριστεί ως σιωπηλή ασθένεια (Hobel, et. al., 2008) και γι’ αυτό οι έγκυες θεωρείται σκόπιμο να ενημερώνονται για να μπορούν να το αντιμετωπίσουν έγκαιρα (Χάρος, Ανδριοπούλου, 2013).

Ως τοκοφοβία ορίζεται ο υπέρμετρος φόβος που αισθάνεται μια γυναίκα σχετικά με την εγκυμοσύνη και την διαδικασία του τοκετού (Αντωνίου, 2021). Γυναίκες που κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης εμφανίζουν τοκοφοβία φαίνεται να έχουν αυξημένες πιθανότητες να προβούν σε καισαρική τομή ως προσωπική τους επιλογή χωρίς να συντρέχει ιατρικός λόγος υγείας. Η συχνότητα της νόσου, ωστόσο, ειναι δύσκολο να εκτιμηθεί λόγω των διαφορετικών κριτηρίων στον ορισμό της όπως θέτονται από τις διάφορες μελέτες (Αντωνίου, 2021).

Η τοκοφοβία ή ο φόβος του τοκετού είναι ένα από τα κοινά προβλήματα που επηρεάζουν την υγεία και την ευημερία των γυναικών κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης αλλά του τοκετού.

Παγκοσμίως, ο φόβος του τοκετού επηρεάζει το 14% των εγκύων, χωρίς να υπάρχουν διακρίσεις μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών, παρά τις διαφορές στα ποσοστά γεννήσεων, στους ιατρικούς πόρους και στις πολιτιστικές αξίες (Madalitso Khwepeya et al., 2018). Η αιτιολογία της τοκοφοβίας είναι πολύπλοκη και πολυπαραγοντική, διότι εμπλέκονται κοινωνικοί, μαιευτικοί και ψυχολογικοί παράγοντες στην αύξηση κινδύνου εμφάνισης της τοκοφοβίας. Οι γυναίκες με τοκοφοβία συχνά κάνουν αιτήματα για την διενέργεια ιατρικών παρεμβάσεων, με πιο συχνές την πρόκληση τοκετού, την επισκληρίδιο ή ενδοφλέβια αναλγησία, αλλά και την διεξαγωγή καισαρικής τομής η οποία έχει αυξηθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια (Agnes Fredrick Massae et al. 2021).

Ως καισαρική τομή (ΚΤ), ορίζεται η τεχνική τεχνητού τοκετού κατά την οποία πραγματοποιείται χειρουργική τομή στην κοιλιακή χώρα (λαπαροτομία) της επιτόκου, στη μήτρα για να γεννηθεί ένα ή και περισσότερα νεογνά (ACOG, 2018) Παλαιότερα, ο μαιευτήρας κατέφευγε σε αυτή τη λύση στην περίπτωση που κατά το φυσικό τοκετό παρουσιαζόταν κάποιος κίνδυνος για την υγεία και τη ζωή της επιτόκου ή του κυοφορούμενου εμβρύου. Οι γυναίκες οι οποίες παρουσιάζεται να έχουν φόβο τοκετού επιλέγουν την καισαρική τομή καθώς επιθυμούν να είναι βέβαιες για το νεογνό, τη διαδικασία και τον εαυτό τους ενώ παρατηρείτε να νιώθουν ένα αίσθημα μιας κάποιας μεγαλύτερης ασφάλειας (Fenaroli et. al., 2019).

Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει πάντα να λαμβάνονται υπόψη θέματα όπως μαιευτικό ιστορικό, προηγούμενες ιατρικές παρεμβάσεις, συνθήκες εγκυμοσύνης, έλλειψη ή χαμηλή υποστήριξη από το περιβάλλον ή/και τον σύντροφο, μορφωτικό επίπεδο, ηλικία, ελλιπή ενημέρωση ή παραπληροφόρηση, οικονομικό επίπεδο, ψυχολογικό/ψυχιατρικό ιστορικό, αισθήματα φόβου λόγω του αγνώστου ή της πιθανής επανάληψης μιας παλαιότερης τραυματικής εμπειρίας, σωματικές αλλαγές και βέβαια ο πόνος που ενδεχομένως βιώθηκε σε άλλο τόκο ή που πρόκειται να βιωθεί ειδικότερα εαν είναι ο πρώτος. Κάθε γυναίκα φέρει την δική της προσωπική ιστορία έτσι γίνεται αντιληπτό ότι το κάθε συναίσθημα, η κάθε σκέψη και η κάθε απόφαση έχει την αιτιολογία της.

Βιβλιογραφία

Agnes Fredrick Massae, Margareta Larsson, Sebalda Leshabari, Columba Mbekenga, Andrea Barnabas Pembe & Agneta Skoog Svanberg: Predictors of fear of childbirth and depressive symptoms among pregnant women: a cross-sectional survey in Pwani region, Tanzania. PubMed, 2021, 21:704. https://doi.org/10.1186/s12884-021-04169-7

Αντωνίου, Μαρία (2021). Τοκοφοβία, περιγεννητική ψυχική υγεία και επίδραση του κοινωνικού περιβάλλοντος στην πρόθεση για επιλογή της καισαρικής τομής έναντι του φυσιολογικού τοκετού από τις μέλλουσες μητέρες. Διπλωματική εργασία. Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο.

Better Health (2017). Caesarean section, (Updated 12 Jun 2017) Available at:https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/caesarean-section# [πρόσβαση 27 Οκτ. 2018])

Biaggi, Α., Conroy, Σ., Pariante, C.M. (2016). Identifying the women at risk of antenatal anxiety and depression: A systematic review, Journal of Affective Disorders, 191, 62-77.

Γαλάνης, Π., Φρεγγίδου, Ε., Τσάτα, Ε., Κωνσταντακοπούλου, Ο., Μπιλάλη, Α., Βράκα, Ε., Θεοδώρου, Μ. (2018), Η επίδραση της κατάθλιψης στις συνήθειες ύπνου των εγκύων, Το Βήμα Του Ασκληπιού, 17(4), 314-332.

Fenaroli, V., Molgora, S., Dodaro. S., et.al. (2019). The childbirth experience: obstetric and psychological predictors in Italian primiparous women. PubMed,, 19:419 https://doi.org/10.1186/s12884-019-2561-7

Χάρος, Δ.Ν., Ανδριοπούλου, Μ.Ν. (2012). Μητρικό stress και οι επιπτώσεις στην κύηση, Ελευθώ, 17(3), 111-115.

Hobel, C. J., Goldstein, A., Barrett, E, (2008). Psychosocial Stress and Pregnancy Outcome, Clinical Obstetrics and Gynecology, 51(2), 333-348.

Καραμελίδου, Σοφία (2020). Η επίδραση του άγχους στη σωματική και ψυχική υγεία της εγκύου. Διπλωματική εργασία. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Khwepeya, Madalitso, Gabrielle T Lee, Su-Ru Chen & Shu-Yu Kuo: Childbirth fear and related factors among pregnant and postpartum women in Malawi. PubMed, 2018, 18:391. https://doi.org/10.1186/s12884-018-2023-7

Τσότρα, Ελένη-Μαρίνα (2022). Τοκοφοβία: Αίτια, Επιπτώσεις και Αντιμετώπιση Βιβλιογραφική Ανασκόπηση. Διπλωματική εργασία. Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.

The post Εγκυμοσύνη, τοκοφοβία και καισαρική τομή appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Σε όλον τον κόσμο, η τέχνη αντανακλούσε ανέκαθεν και διαμόρφωνε τα ιδανικά της ομορφιάς. Με τις διατροφικές διαταραχές να αυξάνονται σήμερα με ανησυχητικό ρυθμό, η σύγχρονη τέχνη μπορεί να μεταμορφώσει τα ανθυγιεινά πρότυπα του σώματος μας. Μια παγκόσμια έρευνα που βασίστηκε σε συνεντεύξεις με 5.165 κορίτσια ηλικίας 10 έως 17 ετών διαπίστωσε ότι μόλις το 39% αυτών στο Ηνωμένο Βασίλειο είχαν υψηλή εκτίμηση για το σώμα τους. Αυτό το επίπεδο είναι ένα από τα χαμηλότερα στον κόσμο. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι τα περισσότερα από τα κορίτσια με χαμηλή εκτίμηση για το σώμα τους που συμμετείχαν στο 2017 Dove Global Girls Beauty and Confidence Report είπαν ότι είχαν παραλείψει γεύματα, απέφυγαν να δουν φίλους και συγγενείς ή απέφυγαν να επισκεφτούν γιατρό.

Η εκτίμηση για το σώμα μας, βασίζεται στην εικόνα αυτού, όπως βλέπουμε τον εαυτό μας όταν κοιταζόμαστε στον καθρέφτη ή όταν οραματιζόμαστε τον εαυτό μας στο μυαλό μας. Η εικόνα του σώματος έχει πολύ περισσότερο να κάνει με την αυτοεκτίμησή μας παρά με την πραγματική μας εμφάνιση. Η εικόνα του σώματος μας δεν είναι έμφυτη αλλά μαθαίνεται από τους ανθρώπους και το περιβάλλον γύρω μας.

Σύμφωνα με την Εθνική Ένωση Διατροφικών Διαταραχών του Ηνωμένου Βασιλείου, τα άτομα με αρνητική εικόνα σώματος είναι πολύ πιο πιθανό να αναπτύξουν μια διατροφική διαταραχή και είναι πιο πιθανό να υποφέρουν από αισθήματα κατάθλιψης και απομόνωσης. Αν και αυτό είναι πιο πιθανό για τις γυναίκες, τα στοιχεία του NHS του 2017 αποκάλυψαν ότι ο αριθμός των ανδρών που εισάγονται στο νοσοκομείο με διατροφική διαταραχή έχει αυξηθεί κατά 70% τα τελευταία 6 χρόνια.

Στην τρέχουσα viral, οπτική κουλτούρα μας, βομβαρδιζόμαστε συνεχώς από εικόνες «τέλειων» σωμάτων. Είτε στην τηλεόραση, είτε σε περιοδικά, σε διαφημιστικές πινακίδες ή στο instagram, τα σώματα που βλέπουμε πιο συχνά τηρούν ένα πολύ συγκεκριμένο, ανησυχητικά άκαμπτο σύνολο σωματικής διάπλασης και προτύπων.

Για πολλούς ανθρώπους αυτά τα πρότυπα είναι αδύνατο να επιτευχθούν με φυσικό, υγιεινό τρόπο.

Η συγγραφέας της παγκόσμιας έκθεσης ομορφιάς, Phillippa Diedrichs, αναπληρώτρια καθηγήτρια από το Centre for Appearance Research, University of West of England, λέει: «Πρέπει να αλλάξουμε άμεσα το κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον, ώστε τα κορίτσια να μην κρίνονται για την εμφάνιση τους…».

Δεν χρειάζεται να πάμε τόσο πίσω στην ιστορία της τέχνης για να δούμε ότι τα ιδανικά του σώματός μας ήταν πολύ διαφορετικά. Πιθανώς ένας από τους πιο διάσημους πίνακες στον κόσμο, η Γέννηση της Αφροδίτης του Ιταλού καλλιτέχνη Sandro Botticelli, απεικονίζει τη θεά (υποτίθεται ότι είναι η ενσάρκωση της αγάπης και της ομορφιάς) όχι ως τα τονισμένα μοντέλα που έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε, αλλά ως μια πιο αναγνωρίσιμη, φυσικά γυναίκα με καμπύλες.

Πιο πρόσφατα, ορισμένοι σύγχρονοι καλλιτέχνες έχουν αρχίσει να αμφισβητούν τα σύγχρονα πρότυπα ομορφιά μας. Το 2014, ο βραβευμένος με Turner καλλιτέχνης Grayson Perry ξεκίνησε τη σειρά του “Who are you?” στο Channel 4. Στο πλαίσιο της έρευνάς του, παρακολούθησε έναν διαγωνισμό Miss Plus Size International. Εκεί συνάντησε τρεις μεγαλόσωμες γυναίκες και τους μίλησε για τον αγώνα τους για αποδοχή. Από αυτή την εμπειρία ο Grayson δημιούργησε ένα καμπυλωτό κεραμικό πορτρέτο μιας από τις γυναίκες. Το κεραμικό, παραπέμπει σε αρχαίες απεικονίσεις θεών και γιορτάζει με αυτόν τον τρόπο μια θετική εικόνα μιας γυναίκας με καμπύλες. Ζωγραφισμένες πάνω στην κεραμική φιγούρα είναι άλλες εικόνες γυναικών, από σούπερ μόντελ μέχρι τη Μαντόνα, για να απεικονίσουν τις διαρκώς μεταβαλλόμενες αντιλήψεις μας για τα ιδανικά ομορφιάς.

Επίσης, το 2014, η καλλιτέχνης Amalia Ulman, ξεγέλασε τον κόσμο όταν έγραψε προσεκτικά το σενάριο, και επιμελήθηκε μήνες αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που τεκμηριώνουν τη ζωή της ως κορίτσι που προσπαθεί να τα καταφέρει στο Los Angeles. Η διαδικτυακή ερμηνεία της Amalia κατέγραψε μια επιδεινούμενη συναισθηματική κατάσταση και κορυφώθηκε με μία πλαστική χειρουργική.

Η Αμαλία σχεδίασε την παράσταση της, με τίτλο Excellences & Perfections ενώ ανάρρωνε στο νοσοκομείο από σοβαρούς τραυματισμούς στα πόδια που προκλήθηκαν από τροχαίο ατύχημα. Η ερμηνεία της δημιούργησε ένα περίπλοκο πορτρέτο του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι γυναίκες στο διαδίκτυο, καθώς και τεκμηριώνει την ολοένα και πιο ανθυγιεινή σχέση μας με πλατφόρμες, όπως το Instagram. Το 2016, η δουλειά της Αμαλίας συμπεριλήφθηκε σε ομαδική έκθεση στην Tate Modern, καθιστώντας την ως την πρώτη καλλιτέχνιδα των μέσων δικτύωσης που εκθέτει εκεί.

Ο ρόλος της τέχνης στην αλλαγή της εικόνας του σώματος μας δεν είναι απλώς να μας δείξει τις καταστροφικές συνέπειες των τρεχουσών πιέσεων. Όπως πάντα, η τέχνη, μπορεί να ξεπεράσει τα όρια και, στην περίπτωση των ιδανικών σώματος, μπορεί να αλλάξει την αντίληψη μας για το είναι φυσιολογικό ή επιθυμητό, επιδεικνύοντας μια πολύ πιο περίπλοκη έννοια ομορφιάς σε διάφορα μεγέθη και σωματότυπους.

Πηγή: Eyes of Light – Φόρεας Τέχνης στην Υγεία

The post Η τέχνη μπορεί να επηρεάσει την εικόνα που έχουμε για το σώμα μας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Πολλοί άνθρωποι θέλουν να συμβουλευτούν έναν ειδικό για κάποιο θέμα που τους απασχολεί ή ενδέχεται να επιθυμούν ξεκινήσουν ένα βαθύτερο ταξίδι του εαυτού τους μέσα από την ψυχοθεραπεία και διστάζουν να διαβούν την πόρτα του γραφείου ενός Ψυχολόγου ή Ψυχιάτρου. Σίγουρα είναι δύσκολο να ανοιχτεί κανείς σε έναν εντελώς άγνωστο άνθρωπο.

Το να λάβει όμως την απόφαση να απευθυνθεί σε ειδικό ψυχικής υγείας, Ψυχίατρο, Ψυχολόγο ή Παιδοψυχίατρο για να νιώσει καλύτερα, είναι πολύ πιο δύσκολη απόφαση, από την ίδια την επίσκεψη (αν δεν γνωρίζετε σε ποια ειδικότητα να απευθυνθείτε το άρθρο με τίτλο: “Ψυχίατρος ή Ψυχολόγος; Ποιον να επιλέξω για την περίπτωση μου”. Διαβάστε το πατώντας ΕΔΩ).

Μέσα από αυτό το άρθρο θέλουμε να διώξουμε το άγχος της πρώτης επίσκεψης δίνοντας κάποιες απλές πληροφορίες για το τι μπορεί να ακολουθήσει κατά την πρώτη επίσκεψη σας σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας:

1. Όταν η πόρτα ανοίξει

Ο ειδικός σίγουρα γνωρίζει ότι υπάρχει άγχος, ένταση και πολλές φορές ακόμη και φόβος. Για αυτό θα προσπαθήσει να σας ηρεμήσει, ρωτώντας κάποιες βασικές, καθημερινές πληροφορίες για π.χ αν βρήκατε εύκολα το γραφείο; Από ποια περιοχή έρχεστε; Αν βρήκατε κίνηση κ.λ.π. Μπορεί να κάνει ο/η ίδιος/ ίδια το πρώτο βήμα λέγοντας κάποια λόγια για τις σπουδές και γενικότερα την κατάρτιση και την προϋπηρεσία του, τη θεραπευτική κατεύθυνση που ακολουθεί κ.λ.π.  Με αυτόν τον τρόπο θα προσπαθήσει να αποβάλει ένα μέρος του υπερβολικού άγχους, ώστε να σας βοηθήσει να επικεντρωθείτε στο επόμενο σημαντικό μέρος του ξεκινήματος σας.

2. «Ποιος είναι ο λόγος που σας φέρνει εδώ σήμερα;»

Αυτό ίσως είναι το πιο σημαντικό ερώτημα, γιατί γύρω από το αίτημα σας θα ξεδιπλωθεί η θεραπευτική διαδικασία. Ο ειδικός φυσικά ΔΕΝ κάνει αυτό το ερώτημα για να τροφοδοτήσει την περιέργεια του. Ρωτάει για να ξεδιπλώσει το κουβάρι των σκέψεων σας και να σας βοηθήσει να ηρεμήσετε και να θέσετε στόχους που θα καλύψετε μέσα από τη διαδικασία.

3. Οι προσωπικές ερωτήσεις είναι στο πρόγραμμα.

Για να κατανοήσει ο ειδικός το περιβάλλον σας και κυρίως τον λόγο που σας έκανε να πάρετε την απόφαση να τον/ την επισκεφθείτε, ή ίσως έναν ακόμα λόγο που ούτε εσείς δεν έχετε εντοπίσει, οφείλει να σας ρωτήσει κάποιες ερωτήσεις που μπορεί να σας φανούν πιο προσωπικές. Όμως αποτελεί μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας, το οποίο θα σας βοηθήσει να δείτε και εσείς κάποια πράγματα, αλλά και ο ειδικός μέσα από τις αντιδράσεις σας. Έτσι, θα σας βοηθήσει να αλλάξετε συμπεριφορές που σας επιβαρύνουν και σκέψεις που κακώς υπάρχουν στο κεφάλι σας και σας κρατούν πίσω.

4. «Εγώ με τους θεραπευομένους μου δουλεύω με αυτόν τον τρόπο».

Όπως σε κάθε σχέση και συνεργασία υπάρχει ένα πλαίσιο. Ο ειδικός θα σας αναφέρει τους όρους της συνεργασίας (συχνότητα συνεδριών, απόρρητο, σχέση εκτός θεραπείας, αμοιβή) και αν δεν συμφωνείτε με κάποια πράγματα μπορείτε να το εκφράσετε, ώστε το πλαίσιο να διαμορφωθεί με έναν τέτοιο τρόπο όπου και ο ειδικός θα κάνει ανεμπόδιστα τη δουλειά του μαζί σας αλλά και εσείς θα λαμβάνετε τα μέγιστα από το θεραπευτικό σας ταξίδι. Αν δεν υπάρξει κάποια συμφωνία, δεν έχετε υποχρέωση να συνεχίσετε με τον συγκεκριμένο ειδικό ψυχικής υγείας. Μπορείτε να αναζητήσετε κάποιον άλλον που θα δεχθεί και τις δικές σας προσθήκες στη διαδικασία.

Δεν υπάρχει λόγος να κρύβετε μέσα σας, όσα σας απασχολούν και να μην χαίρεστε τον πραγματικό σας εαυτό και όλες τις δυνατότητες που έχετε. Άλλωστε ακόμα και αν δεν επιθυμείτε να δείτε τον ειδικό στο γραφείο του, για τους δικούς σας λόγους, μπορείτε να το κάνετε από το σπίτι σας διαδικτυακά μέσα από τον υπολογιστή ή το κινητό (www.melapus.com).  Η τεχνολογία, είναι σύμμαχος της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας δίνοντας πλέον απεριόριστες δυνατότητες.  H ψυχική σας ηρεμία είναι μια απόφαση μακριά!

Πηγή: Melapus

The post Πρώτη φορά στο γραφείο του Ψυχολόγου: Τι να περιμένω! appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Ψυχίατρος: Για την πλειοψηφία είναι ένας ιατρός που ασχολείται με περιστατικά ψυχικής νόσου που χρειάζονται φαρμακευτική αγωγή. Για τους γνώστες είναι απλώς ένας ιατρός που με βάση την ιατρική του ειδικότητα μπορεί να θεραπεύσει άτομα που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές αλλά και να συμβουλεύσει αρχικά ως ιατρός, αλλά και Ψυχοθεραπευτικά (εάν έχει εκπαιδευθεί σε Ψυχοθεραπευτικές τεχνικές) οποιονδήποτε που περνά μία  δύσκολη φάση στη ζωή του, το γάμο του κλπ.

Ψυχολόγος: Για τους περισσότερους είναι ένας ειδικός που μπορεί να αντιμετωπίσει ήπιες μέχρι και λίγο πιο σοβαρές ψυχικές διαταραχές, ενώ για κάποιους άλλους είναι ακριβώς το ίδιο με τον Ψυχίατρο. Η Ψυχολογία ως επιστήμη,  ερευνά τις ψυχικές λειτουργίες, και τον  τον ανθρώπινο ψυχισμό. Στόχος της είναι  να ερευνήσει και να κατανοήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά και τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου εντός της κοινωνίας σε όλες της τις εκφάνσεις. Επίσης όπως και ο Ψυχίατρος (εάν έχει εκπαιδευθεί σε Ψυχοθεραπευτικές Τεχνικές) μπορεί να συμβουλεύσει ανθρώπους που περνάνε δυσκολίες στην προσωπική  τoυς ζωή, στο γάμο τους, στην εργασία τους  κλπ.

Ο Ψυχίατρος και ο Ψυχολόγος είναι ειδικοί ψυχικής υγείας με έναν κοινό σκοπό. Την πρόληψη, τη σωστή διαχείριση και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών.

Όμως ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ των Ψυχολόγων και των Ψυχιάτρων;

Οι Ψυχίατροι και οι Ψυχολόγοι συχνά συνεργάζονται  για περιστατικά με στόχο τη καλύτερη δυνατή διαχείριση των ασθενών. Παρόλα αυτά υπάρχουν βασικές διαφορές μεταξύ των επαγγελματιών ψυχικής υγείας.

Διαφορές στην εκπαίδευση

Στο κομμάτι της εκπαίδευσης οι διαφορές είναι σημαντικές. Η ψυχιατρική είναι η ιατρική ειδικότητα που ασχολείται με τις ψυχικές διαταραχές και συγκεκριμένα με τη μελέτη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την πρόληψη τους. Μελετά το συναίσθημα, τη συμπεριφορά, τη διανόηση και την αντίληψη και πως αυτά μπορούν να διαταραχθούν.  Οι Ψυχίατροι είναι ιατροί και έχουν εκπαιδευτεί 6 έτη στην γενική ιατρική, ενώ κάνουν και επιπλέον 5 χρόνια ειδίκευση στην ψυχιατρική. Από τη στιγμή που είναι γιατροί γνωρίζουν το ανθρώπινο σώμα και τις λειτουργίες του. Κατά τη διάρκεια της ειδικότητας τους, εκπαιδεύονται εκτεταμένα στην ψυχοφαρμακολογία αλλά και σε τεχνικές υποστηρικτικής θεραπείας. Αυτό γίνεται αποκτώντας εμπειρία σε ψυχιατρικά περιστατικά, εργαζόμενοι σε Ψυχιατρικά Τμήματα Νοσοκομείων, όπου εκεί μπορεί να κληθούν να διαχειριστούν διάφορους ασθενείς, κυρίως ενήλικες, με σοβαρές ή όχι  ψυχικές νόσους. Εάν είναι Παιδοψυχίατροι αντίστοιχα σε παιδιά.  Μετά από αυτά σχεδόν όλοι οι νέοι Ψυχίατροι εξελίσουν την εκπαίδευσή τους σε ψυχοθεραπευτικές τεχνικές για 2-5 έτη όπως Γνωσιακή, Συμπεριφορική, Κλασσική ψυχανάλυση κλπ.

Η Ψυχολογία είναι η επιστήμη η οποία μελετά την ανθρώπινη δραστηριότητα, τις διανοητικές λειτουργίες και συμπεριφορές. Οι ψυχολόγοι είναι ειδικοί στην παροχή ψυχοκοινωνικής θεραπείας και επικεντρώνονται στο μυαλό και τα συναισθήματα του ατόμου. Αφού τελειώσουν κάποιο τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστημίου 4 ετές που μπορεί να επιλέξουν, θα πρέπει να κάνουν επιπλέον 2-4  χρόνια σπουδές σε μεθόδους ψυχοθεραπείας, σε τεχνικές που αφορούν την επίλυση προβλημάτων, όπως Γνωσιακή, Συμπεριφορική, Κλασσική Ψυχανάλυση κλπ.

‘Επειτα, αναλόγως τη χώρα που θα επιλέξουν να εργαστούν, κάποιες, προκειμένου να δώσουν άδεια ασκήσεως επαγγέλματος έχουν σαν βασική προϋπόθεση την ολοκλήρωση μονοετούς ή διετούς πρακτικής άσκησης με επίβλεψη. Στην Ελλάδα το πτυχίο Ψυχολογίας και μόνο επιτρέπει σε έναν Ψυχολόγο να βγάλει άδεια ασκήσεως επαγγέλματος.

Διαφορές στη θεραπεία

Οι Ψυχίατροι είναι εκπαιδευμένοι ιατροί και μπορούν να συνταγογραφήσουν φάρμακα. Καταναλώνουν λοιπόν αρκετό χρόνο με τους ασθενείς τους για τη διαχείριση της φαρμακευτικής τους αγωγής, ως μέσο θεραπείας. Επιπλέον, από τη στιγμή που είναι ιατροί μπορούν να διαπιστώσουν αν μια διαταραχή έχει και οργανική αιτία. Είναι γεγονός ότι έως και πριν λίγα έτη αρκετοί Ψυχίατροι χρησιμοποιούσαν αποκλειστικά τη φαρμακευτική αγωγή ως μέσο θεραπείας, όμως πλέον υπάρχουν πολλοί  που χρησιμοποιούν παράλληλα και την ψυχοθεραπεία ή ακόμα και μόνο την ψυχοθεραπεία εκεί που κρίνουν πως δεν είναι αναγκαία κάποια φαρμακευτική αγωγή.

Αντίθετα οι Ψυχολόγοι επικεντρώνονται στην ψυχολογική υποστήριξη και όσοι είναι εκπαιδευμένοι σε μορφή ψυχοθεραπείας προσπαθούν να βοηθήσουν τους πελάτες τους  με την ανάλογη  προσέγγιση. Επιπλέον, είναι ιδανικοί στο να κάνουν τεστ στον πελάτη τους προκειμένου να διαπιστώσουν αν είναι στον σωστό δρόμο αναφορικά με την θεραπεία του. Δεν μπορούν όλοι οι Ψυχολόγοι να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών, αλλά περισσότερο όσοι είναι Κλινικοί Ψυχολόγοι, οι οποίοι έχουν λάβει μια πιο εξειδικευμένη εκπαίδευση πάνω στις ψυχικές διαταραχές.

Ψυχιατρική & Ψυχολογία στην πράξη

Σε περιπτώσεις ασθενών ο Ψυχίατρος μπορεί να συνταγογραφήσει τα ενδεδειγμένα φάρμακα για την κατάσταση του ασθενή και παράλληλα μπορεί να συνεργαστεί με έναν Ψυχολόγο για  να αναλάβει την  Ψυχοθεραπευτική  του προσέγγιση. Όπως και ο Ψυχολόγος μπορεί να παραπέμψει τον θεραπευόμενο σε έναν Ψυχίατρο στην περίπτωση που κρίνει ότι χρειάζεται ενίσχυση με φαρμακευτική αγωγή κατά τη θεραπεία. Επομένως, όπως γίνεται κατανοητό, Ψυχίατρος και Ψυχολόγος μπορούν να λειτουργήσουν μεμονωμένα αλλά και παράλληλα για το καλό του ασθενή, ενώ πολλές φορές σε περιπτώσεις ασθενών ο ένας μπορεί να συμπληρώσει τον άλλον.

Πως θα καταλάβετε αν χρειάζεστε Ψυχολόγο ή Ψυχίατρο για τη δική σας περίπτωση

Αν η ένταση της ψυχικής διαταραχής είναι τέτοια που διαταράσσονται βασικές βιολογικές λειτουργίες, όπως π.χ. ο ύπνος, είτε η όρεξη του φαγητού, ή υπάρχουν σωματικά ενοχλήματα αγνώστου προέλευσης, διαταραχές της σκέψης, μνήμης και αντίληψης ή και μελαγχολία  τότε ο Ψυχίατρος είναι απαραίτητος και αρμόδιος, για να κάνει διάγνωση της όποιας διαταραχής. Από εκεί θα κριθεί εάν θα συνταγογραφήσει την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή ή αν θα χρειαστεί ψυχοθεραπεία και ποια.

Πρέπει να υπογραμμιστεί πως μπορεί να υπάρξουν φορές που δεν είναι ξεκάθαρο το τι αντιμετωπίζει ένα άτομο. Για παράδειγμα ένα περιστατικό φαινομενικά κατάθλιψης μπορεί να οφείλεται σε κάποια άλλη οργανική διαταραχή όπως καρκίνο, υπερθυρεοειδισμός κλπ. Αυτός που είναι εκπαιδευμένος να διαχωρίσει αυτά τα υποκειμενικά στοιχεία που αφορούν το σώμα ενός ανθρώπου είναι ο Ψυχίατρος.

Αν κάποιος επιθυμεί να ξεκινήσει ψυχολογική υποστήριξη, προκειμένου να διαχειριστεί κάποιο πρόβλημα που αντιμετωπίζει και να διαπιστώσει τι είναι αυτό που ίσως το δημιουργεί, ο Ψυχολόγος είναι αυτός που μπορεί να τον βοηθήσει προς αυτή την κατεύθυνση. Καταστάσεις που σίγουρα χρειάζονται μια επίσκεψη στο γραφείο του Ψυχολόγου είναι το άγχος για κοινωνικό-οικογενειακά προβλήματα και ως ένα βαθμό η ήπια κατάθλιψη που δεν χρειάζεται φάρμακα. Η ψυχοθεραπεία αν και ακούγεται μια απλή διαδικασία, καθώς δεν περιλαμβάνει φάρμακα, στην πραγματικότητα δεν είναι καθώς μόνο ειδικά εκπαιδευμένοι επιστήμονες μπορούν να την παρέχουν. Για αυτό και χρειάζεται υπομονή, θέληση και καλή διάθεση.

Τέλος, αν δεν μπορείτε να ξεκαθαρίσετε μέσα σας τι είναι ακριβώς αυτό που σας εμποδίζει να είστε ψυχικά υγιής και δεν είστε σε θέση να διαλέξετε ή τη μία ή την άλλη ειδικότητα τότε μπορείτε να επισκεφθείτε έναν χώρο στον οποίο να υπάρχουν και οι δύο.

Πηγή: Melapus

The post Ψυχίατρος ή Ψυχολόγος; Ποιον να επιλέξω για την περίπτωσή μου; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Κατερίνα Τζωρτζακάκη, Ψυχολόγο – Συγγραφέα

Ο καρκίνος συζητείται δημόσια συχνά μέσα από το πρίσμα της προσωπικής ιστορίας, ιδιαιτέρως αν αυτή αφορά σε διάσημα πρόσωπα. Είναι όμως ένα θέμα, που έχει και κοινωνικές συνιστώσες. Ποιες είναι οι αναπαράστασεις που έχουμε για τον καρκίνο; Έχουν όλοι οι άνθρωποι που νοσούν τις ίδιες ευκαιρίες για να τον αντιμετωπίσουν; Είναι απαραίτητες λοιπόν και οι συζητήσεις που συμβάλλουν στην πρόληψη, στη μείωση του στίγματος, στην ανάδειξη της ανάγκης για περισσότερα δημόσια αντικαρκινικά νοσοκομεία και για την ψυχολογική υποστήριξη ασθενών και φροντιστών.

Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε τα στερεότυπα που υπάρχουν για τον καρκίνο, τις πεποιθήσεις που ντύνουν τις λέξεις μας και στιγματίζουν πολύ συχνά τους ασθενείς. «Η επάρατη νόσος», για παράδειγμα. Για πολλούς ανθρώπους η λέξη «καρκίνος» ισούται  με θάνατο, με οριστικό τέλος, αν και η ασθένεια αυτή σήμερα είναι πολλές φορές διαχειρίσιμη, αντίστοιχη με μια χρόνια νόσο.

Είναι και ότι με τον καρκίνο πρέπει «να παλεύει κανείς», «να μάχεται». Αυτός ο θαυμασμός, όμως, και η εξιδανίκευση του ατόμου που νοσεί, μπορεί να προκαλεί ενοχή σε ασθενείς, οι οποίοι βρίσκονται σε πιο δύσκολη κατάσταση. Είναι βέβαιο ότι ο τρόπος που θα διαχειριστεί ένας άνθρωπος αυτό το δύσκολο γεγονός θα επιδράσει στην πορεία της νόσου. Δεν είναι όμως κάτι που είναι απόλυτα στο χέρι του. Η πορεία της νόσου δεν είναι το αποτέλεσμα μιας καλής ή κακής μάχης, που δίνει το άτομο.

Το πιο σημαντικό, οι άνθρωποι που νοσούν από καρκίνο δεν είναι τις περισσότερες φορές σαν πολεμιστές με τα σπαθιά στα χέρια. Είναι εξαντλημένοι σωματικά και ψυχολογικά και μπορεί να βιώνουν μια περίοδο βαθιάς θλίψης και απομόνωσης, πριν φτάσουν στην αποδοχή. Δικαιούνται να μπορούν να περάσουν τα στάδια του πένθους, χωρίς να νιώθουν ενοχές, επειδή δεν δείχνουν δυνατοί.

Ο καρκίνος είναι μια ασθένεια όπως τόσες άλλες. Ίσως έχει στιγματιστεί τόσο, επειδή σε παλιότερες εποχές ανιχνευόταν στα τελευταία στάδια και πολύ συχνά ο ασθενής πέθαινε. Κι επίσης, όταν κάποιος αναγκάζεται να κάνει χημειοθεραπείες, υπάρχει στην εμφάνιση του κάτι που δηλώνει την ύπαρξη της ασθένειάς του. Ακόμη κι αν κάποιος άνθρωπος είναι χωρίς μαλλιά, πρέπει να κατανοούμε ότι αυτό είναι ένα στάδιο. Είναι μια δύσκολη περίοδος. Είναι μια διαφορετική εικόνα. Είναι σημαντικό να μπορούμε να σεβόμαστε έτσι κι αλλιώς την όποια διαφορετική εμφάνιση των άλλων.

Είναι σημαντικό να μπορούμε να ακούμε τη δυσκολία του άλλου, χωρίς δείχνουμε φρικτά σοκαρισμένοι. Όλα είναι για τους ανθρώπους.

Κι αυτό που σίγουρα χρειάζεται ο καθένας, όταν περνάει μια δύσκολη περίοδο, δεν είναι να ακούσει «μη στενοχωριέσαι» ή «υπάρχουν και χειρότερα» ή «είσαι δυνατή». Όλα αυτά τα λέμε, επειδή δεν έχουμε μάθει να δεχόμαστε πως κάποιος απέναντί μας μπορεί να πονάει κι αυτό πρέπει να του το επιτρέψουμε. Ο ρόλος μας δεν είναι να παίρνουμε τον πόνο των άλλων και ούτε φυσικά να τον υποτιμούμε. Μπορούμε, όμως, να πούμε «αν χρειαστείς κάτι, είμαι εδώ». Ή «πώς μπορώ να σε βοηθήσω;». Ή απλώς να ακούσουμε. Να του δώσουμε χώρο για να μιλήσει ή να κλάψει ή να φοβηθεί.

Ο καρκίνος έχει μια μοναδική ικανότητα να ενώνει τους ανθρώπους. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τις μέρες που πέρασα σε ένα αντικαρκινικό νοσοκομείο ως συνοδός. Δεν θα ξεχάσω τους ανθρώπους, με τους οποίους μοιραστήκαμε για λίγο το δωμάτιο.  Ένας άντρας φρόντιζε την αδερφή του, που είχε νοητική αναπηρία και είχε κάνει διπλή μαστεκτομή. Τα δύο αδέλφια ήταν από την επαρχία και βρίσκονταν στο νοσοκομείο πολλά μερόνυχτα, χωρίς να παραπονεθούν ούτε μια στιγμή. Μια ηλικιωμένη γυναίκα είχε συνοδέψει την οικιακή της βοηθό, που ήταν από τη Γεωργία. Είχε στα μάτια της αγωνία, σαν να είχε αρρωστήσει το παιδί της. Δεν θα ξεχάσω την κυρία στο διπλανό δωμάτιο, που ρωτούσε πώς ήμασταν. Τους άγνωστους ανθρώπους, με τους οποίους κοιταζόμασταν στην αίθουσα αναμονής του χειρουργείου και ευχόμασταν περαστικά, χωρίς να ξέρουμε καν ο ένας το όνομα του άλλου.

Υπάρχουν άνθρωποι που τους έχει ενώσει ο καρκίνος, είτε  νόσησαν εκείνοι, είτε κάποιος δικός του. Βρίσκουν βοήθεια στην ομάδα, κάνουν το βίωμά τους δύναμη και στηρίζουν άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν άλλοι που δεν θέλουν να μοιραστούν την εμπειρία τους, την αντιμετωπίζουν μόνοι ή με βοήθεια μόνο των συγγενών ή κάποιου ψυχοθεραπευτή και είναι κι αυτό φυσικά μια επιλογή.

Ας μιλάμε, όμως, για τον καρκίνο χωρίς στίγμα, χωρίς τρόμο, χωρίς οίκτο. Είναι μια ασθένεια. Και ναι, μεταμορφώνει τον άνθρωπο. Κάποιοι νιώθουν πως μετά από αυτήν την εμπειρία αρχίζουν πραγματικά να ζουν. Για άλλους μπορεί να είναι ένα πολύ επώδυνο ταξίδι, το οποίο πρέπει να είναι σεβαστό.

Τέλος, ως κοινωνία, οφείλουμε να αναζητάμε και να προωθούμε την επιστημονική γνώση για τον καρκίνο και να διεκδικούμε υποστήριξη για τους  ανθρώπους που νοσούν και τους φροντιστές τους, υποστήριξη που αφορά και στο σώμα τους αλλά και στην ψυχή τους.

Πηγή: huffingtonpost.gr

The post Ας μιλάμε για τον καρκίνο χωρίς στίγμα appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Μετάφραση: Μύρω Χριστοδούλου

Η επανειλημμένη, αχρείαστη υπεράσπιση του εαυτού, είναι συχνά μια επίκτητη συμπεριφορά ως αποτέλεσμα σε μια συγκεκριμένη μορφή επίμονης κακομεταχείρισης στην παιδική ηλικία.

Σε πολλούς ανθρώπους, αυτό το σύμπτωμα μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της ανατροφής τους από έναν γονέα που συχνά μετατοπίζει την ευθύνη για δυσάρεστα και ανεπιθύμητα αποτελέσματα, προς το παιδί.

Ο αντίκτυπος του να κατηγορείται το παιδί για αποτελέσματα που δεν μπορεί να ελέγξει μεγεθύνεται όταν το παιδί είτε εκφοβίζεται, είτε τιμωρείται επειδή δεν αποδέχεται την ευθύνη.

Η συστηματική απολογία είναι ένας μηχανισμός αντιμετώπισης που αναπτύσσεται για να αποφευχθεί η τιμωρία ή η ψυχολογική χειραγώγηση, αναλαμβάνοντας την ευθύνη χωρίς διαμαρτυρία.

Ενώ η προληπτική ανάληψη της ευθύνης μπορεί να μετριάσει τον βαθμό της τιμωρίας σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό γίνεται με κόστος την επανατραυματοποίηση. Κάθε φορά που το κάνει αυτό το άτομο, βυθίζεται όλο και περισσότερο στο τραύμα του.

Η θεραπεία από αυτού του είδους παιδικά τραύματα, απαιτεί κατ’ αρχήν την αναγνώριση ότι αυτή η συμπεριφορά δεν είναι λειτουργική και δεν έχει καλές επιπτώσεις στην ενήλικη ζωή. Στη συνέχεια, μπορούν να χρησιμοποιηθούν πιο υγιείς και ώριμοι μηχανισμοί αντιμετώπισης.

Οι ώριμοι γονείς καθιστούν τα παιδιά τους υπεύθυνα για τις επιλογές και τις πράξεις τους. Αυτό ενδυναμώνει τα παιδιά να κάνουν σωστές επιλογές ώστε να μπορούν να επιτύχουν τα επιθυμητά αποτελέσματα.

Οι ανώριμοι γονείς, όπως εκείνοι με συμπτώματα οριακών και ναρκισσιστικών διαταραχών προσωπικότητας, κατηγορούν τα παιδιά τους όταν κάτι δεν πάει καλά, ανεξάρτητα από το αν το παιδί είχε τον έλεγχο ή όχι. Αυτό δεν γίνεται ως μέθοδος διαπαιδαγώγησης, αλλά γιατί ο γονέας αποφεύγει να αναλάβει την ευθύνη για τα λάθη ή τα δυσάρεστα αποτελέσματα. Ακολουθεί ένα τυπικό παράδειγμα.

Η ιστορία του Μπάρι

Ο Μπάρι περίμενε με ανυπομονησία όλη τη χρονιά για την αποφοίτηση από το γυμνάσιο. Ένας από τους γονείς, θα διοργάνωνε ένα μεγάλο πάρτι για όλη την τάξη, κανόνισε λεωφορείο για να μεταφέρει τα παιδιά σε μια αίθουσα που είχε νοικιάσει για εκείνη τη βραδιά. Το λεωφορείο θα αναχωρούσε σύμφωνα με το πρόγραμμα στις 6.00μ.μ. Ο Μπάρι, ανησυχούσε ότι η μητέρα του θα τον πήγαινε στο λεωφορείο καθυστερημένα και θα έχανε το πάρτι.

Λίγες μέρες πριν, υπενθύμισε στη μητέρα του πόσο σημαντικό ήταν για εκείνον να είναι στην ώρα του. Εκείνη του απάντησε αναστατωμένη: «Είσαι τόσο εγωιστής. Το μόνο που σκέφτεσαι είναι ο εαυτός σου και το ηλίθιο πάρτι σου. Είσαι τόσο αχάριστος».

Την ημέρα του πάρτι, ο Μπάρι ήταν ράκος. Φοβόταν ότι η μητέρα του δεν θα τον πήγαινε εγκαίρως στο λεωφορείο αλλά φοβόταν επίσης ότι αν της έλεγε κάτι, εκείνη θα ξεσπούσε όπως έκανε και πριν.

Όταν ήρθε η ώρα να φύγει για το πάρτι, η μητέρα του μιλούσε στο τηλέφωνο. Της έκανε νόημα αλλά εκείνη τον αγνόησε. Στάθηκε μπροστά της περιμένοντας αλλά εκείνη μπήκε στο δωμάτιό της και έκλεισε την πόρτα. Ο Μπάρι ετοιμάστηκε και παρακολουθούσε το ρολόι για 20 λεπτά πριν εκείνη βγει από την κρεβατοκάμαρά της και του πει ότι ήταν έτοιμη να τον πάει στο λεωφορείο. Στο αυτοκίνητο, δεν της είπε τίποτα. Ήλπιζε ότι το λεωφορείο, με κάποιο τρόπο θα είχε καθυστερήσει και θα ήταν ακόμα εκεί όταν έφταναν. Έμεινε συντετριμμένος όταν έφτασαν στη στάση και δεν υπήρχε κανείς εκεί.

Καθώς επέστρεφαν στο σπίτι, ο Μπάρι είπε στη μητέρα του ότι ήταν πολύ λυπημένος και απογοητευμένος που έχασε την εκδήλωση. Είχαν την ακόλουθη συζήτηση.

Μαμά: Μη με κατηγορείς που έχασες το ηλίθιο πάρτι σου.

Μπάρι: Είμαι σίγουρος ότι οι περισσότεροι από τους υπόλοιπους μαθητές έφτασαν εγκαίρως στο λεωφορείο.

Μαμά: Εσύ φταις γι’ αυτό. Η γκρίνια σου όλη την εβδομάδα με άγχωσε.

Μπάρι: Νομίζω ότι χάσαμε το λεωφορείο επειδή μιλούσες στο τηλέφωνο με τη φίλη σου για πολλή ώρα.

Μαμά: Αχάριστο παλιόπαιδο. Κάνω τον κόπο να σε πάω στο ηλίθιο πάρτι σου και έτσι μου φέρεσαι.

Μπάρι: Χάσαμε το λεωφορείο.

Μαμά: Μιλούσα στη φίλη μου για το πόσο με αγχώνεις. Μακάρι να μην είχες γεννηθεί ποτέ.

Μπάρι: Συγνώμη.

Μαμά: Μου κατέστρεψες όλη την εβδομάδα.

Μπάρι: Λυπάμαι.

Μαμά: Κατέστρεψες ολόκληρη τη ζωή μου.

Μπάρι: Συγνώμη.

Μαμά: Το να κάνω παιδιά ήταν το μεγαλύτερο λάθος της ζωής μου.

Μπάρι: Συγνώμη.

Μαμά: Το καλό που σου θέλω.

Ο Μπάρι, επαναλάμβανε στη μητέρα του ότι λυπάται γιατί ήξερε ότι ήταν ο μόνος τρόπος για να τη σταματήσει από το να του επιτίθεται. Ήξερε από εμπειρία ότι η προσπάθεια να καταστήσει τη μητέρα του υπεύθυνη για οποιαδήποτε ανεπιθύμητη έκβαση, είχε ως αποτέλεσμα να μετατρέψει τον εαυτό της σε θύμα και να ξεσπάσει εναντίον του. Ο μοναδικός τρόπος για να τη σταματήσει, ήταν να πει ότι λυπόταν, παρόλο που το μόνο πράγμα για το οποίο είχε πραγματικά τύψεις ήταν ότι βασιζόταν σε εκείνη για κάτι ευαίσθητο και σημαντικό γι’ αυτόν. Θα προσπαθούσε να αποφύγει αυτή την κατάσταση στο μέλλον.

Ο Μπάρι, έμαθε από τη συνεχή αντιμετώπιση που είχε ως παιδί, ότι όταν μια κατάσταση καταλήγει σε ανεπιθύμητα αποτελέσματα, ο μόνος τρόπος για να αποφύγει τη λεκτική κακοποίηση είναι να προλάβει και να ζητήσει επανειλημμένα και σε μεγάλο βαθμό, συγνώμη. Αυτό το εφάρμοσε σε όλες τις σχέσεις του, παρόλο που οι περισσότερες από αυτές είναι καλές.

Οι επανειλημμένες απολογίες για αποτελέσματα για τα οποία δεν έφταιγε ο ίδιος είχαν επιβλαβή επίδραση σε όλες τις σχέσεις του. Κάποιοι άνθρωποι τον εκμεταλλεύονται για να αποφύγουν τις ευθύνες τους. Οι περισσότεροι άνθρωποι χάνουν τον σεβασμό τους προς αυτόν καθώς αυτός ο τρόπος σχέσης προσδίδει αδυναμία και υποταγή. Υποβαθμίζεται επίσης η αίσθηση της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησής του, επειδή εμπλέκεται σε όλες τις διαφωνίες και τις συγκρούσεις αποδεχόμενος ότι έχει άδικο.

Ως ενήλικας, για την επούλωση αυτών των πληγών της παιδικής ηλικίας, θα χρειαστεί να δεσμευτεί ότι δεν θα αποδέχεται σε καμία περίπτωση να ξεσπάνε οι άλλοι σε αυτόν. Ως παιδί, δεν μπόρεσε να ξεφύγει από τη σχέση του με έναν γονέα που έπασχε από διαταραχή προσωπικότητας. Ως ενήλικας, δεν χρειάζεται πλέον να το ανέχεται. Η θεραπεία και η ανάπτυξή του εξαρτήθηκαν από τη δέσμευση προς τον εαυτό του ότι αν οι άλλοι του επιτίθενται, θα σταματήσει την επιθετικότητα ή θα τερματίσει τη σχέση. Τότε θα είναι ελεύθερος να αναλάβει την ευθύνη για τα λάθη που κάνει ο ίδιος, αλλά όχι για τα λάθη των άλλων.

Με πληροφορίες από το psychologytoday.com

The post Η συστηματική συγνώμη ως σύμπτωμα παιδικού τραύματος appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MA, MSc, Ψυχολόγος, Εκπαιδευτικός

Ως εκπαιδευτικός, έχω βρεθεί πολλές φορές αντιμέτωπη με βλέμματα κουρασμένα, μαθητές αφηρημένους και μια σιωπηλή αίσθηση βαρεμάρας να πλανάται στην ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια του μαθήματος. Ιδιαίτερα στο μάθημα των ξένων γλωσσών, όπου απαιτείται συνεχής προσπάθεια και ενεργή συμμετοχή, η βαρεμάρα εμφανίζεται συχνά και δεν μπορεί να αγνοηθεί. Διαβάζοντας τη μελέτη των Mirosław Pawlak, Mariusz Kruk και Joanna Zawodniak «Teachers Reflecting on Boredom in the Language Classroom» συνειδητοποίησα ότι αυτό που βιώνουμε καθημερινά με τους μαθητές δεν είναι προσωπική αποτυχία ούτε έλλειψη ενδιαφέροντος από την πλευρά τους. Η βαρεμάρα είναι ένα υπαρκτό και φυσιολογικό συναίσθημα το οποίο επηρεάζει ουσιαστικά τη μαθησιακή διαδικασία.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, η βαρεμάρα συνδέεται συχνά με τη μονοτονία, τις επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες και ένα αναλυτικό πρόγραμμα που αφήνει ελάχιστο χώρο για δημιουργικότητα. Πόσες φορές δεν έχουμε αναγκαστεί να ακολουθήσουμε πιστά το βιβλίο ακόμη κι όταν βλέπουμε ότι οι μαθητές έχουν ήδη αποσυνδεθεί; Αυτό που με προβλημάτισε ιδιαίτερα είναι ότι η βαρεμάρα δεν αφορά μόνο τους μαθητές αλλά και τους εκπαιδευτικούς οι οποίοι τη βιώνουν κυρίως όταν το μάθημα μετατρέπεται σε ρουτίνα.

Αυτή η κόπωση, συχνά ασυνείδητα, περνά και στους μαθητές, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο αδιαφορίας.

Ωστόσο, η έρευνα αλλά και η προσωπική μου εμπειρία δείχνουν ότι ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι καθοριστικός. Μικρές αλλαγές στο μάθημα και τη διδασκαλία όπως περισσότερη ποικιλία στις δραστηριότητες, σύνδεση του μαθήματος με την καθημερινότητα των μαθητών, ομαδικές εργασίες, συζήτηση και χώρος για έκφραση, μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά. Αυτό που έχω διαπιστώσει είναι πως όταν οι μαθητές νιώθουν ότι το μάθημα τους αφορά, η βαρεμάρα υποχωρεί.

Πιστεύω πως το σημαντικότερο βήμα είναι να μιλήσουμε ανοιχτά για τη βαρεμάρα, χωρίς ενοχές. Δεν θεωρώ ότι είναι ένδειξη αδυναμίας αλλά ένα μήνυμα ότι κάτι χρειάζεται να αλλάξει. Αν την αντιμετωπίσουμε ως ευκαιρία για αναστοχασμό μπορεί να μας οδηγήσει σε πιο ζωντανά μαθήματα. Σε μια εποχή όπου η προσοχή των παιδιών δοκιμάζεται από παντού, ο ρόλος της μάθησης δεν είναι να ανταγωνιστεί τις οθόνες αλλά να δημιουργήσει χώρο για ουσιαστική επικοινωνία και αυτό ξεκινά από μια τάξη όπου ούτε οι μαθητές ούτε οι εκπαιδευτικοί βαριούνται να μαθαίνουν.

Πηγή

https://academic.oup.com/applij/advance-article-abstract/doi/10.1093/applin/amae086/7923272?redirectedFrom=fulltext

The post Η βαρεμάρα στην ξενόγλωσση τάξη: Ένας σιωπηλός αντίπαλος της μάθησης ή μήπως όχι; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε από την Αμερικανική Ψυχολογική Ένωση υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι που είναι πιο δεκτικοί ή πιο ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες ή αυτοί που είναι πιο νευρικοί και αρνητικοί μπορεί να ξοδεύουν τη σύνταξή τους γρηγορότερα συγκριτικά με αυτούς που είναι πιο εξωστρεφείς και αισιόδοξοι.

Η συγκεκριμένη μελέτη, δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση “Psychology and Aging” και σε αντιδιαστολή με προηγούμενες έρευνες που επικεντρώθηκαν σε πρακτικά ζητήματα είναι, κατά τη Σάρα Ασεμπέντο, επικεφαλής συντάκτρια της μελέτης από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Τέξας, η πρώτη έρευνα που είχε ως στόχο να συνδέσει τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας με τις αποφάσεις για τη διαχείριση των αποταμιεύσεων των συνταξιούχων.

Η Ασεμπέντο, ανέλυσε ψυχολογικά χαρακτηριστικά και χαρακτηριστικά προσωπικότητας σε πάνω από 3.600 άτομα, στις ΗΠΑ, με ηλικία 50 ετών και πάνω (η μέση ηλικία ήταν τα 70 έτη) το 2012 και το 2014. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μόνο συμμετέχοντες που έκαναν αναλήψεις από τους λογαριασμούς στους οποίους έμπαινε η σύνταξή τους ή από άλλους λογαριασμούς αποταμιεύσεων.

Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια για τη μέτρηση αυτού που ψυχολόγοι ονομάζουν πέντε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας (μοντέλο των πέντε παραγόντων – Big Five): δεκτικότητα στην εμπειρία (σε αυτή την κλίμακα σκοράρουν ψηλά αυτοί που είναι δημιουργικοί, εφευρετικοί περιπετειώδεις και περίεργοι), ευσυνειδησία (η οποία χαρακτηρίζει αυτούς που είναι πολύ προσεκτικοί, οργανωτικοί, εργάζονται σκληρά και είναι επιμελείς) , αισιοδοξία, συγκαταβατικότητα (χαρακτηρίζει κυρίως ανθρώπους συμπονετικούς, φροντιστικούς, θερμούς, βοηθητικούς), συγκαταβατικότητα (κλίμακα στην οποία σκοράρουν υψηλά άτομα ιδιαίτερα ανήσυχα, νευρικά, κυκλοθυμικά και όχι ήρεμα). Στη συνέχεια οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα σχετικά με το κατά πόσο οι συμμετέχοντες θεωρούσαν ότι είχαν έλεγχο της οικονομικής τους κατάστασης και κατά πόσο αισθάνθηκαν θετικά ή αρνητικά συναισθήματα τις τελευταίες 30 ημέρες.

“Βρήκαμε ότι αυτοί που είχαν υψηλότερη ευσυνειδησία, εξωστρέφεια, θετικά συναισθήματα και αισθήματα ελέγχου των οικονομικών τους τραβούσαν λιγότερα χρήματα από τους λογαριασμούς τους συγκριτικά με αυτούς που σκόραραν υψηλότερα σε χαρακτηριστικά όπως δεκτικότητα στην εμπειρία, συγκαταβατικότητα, νευρωτισμός και αρνητικά συναισθήματα”, δήλωσε η Ασεμπέντο.

Τα ευρήματα δείχνουν, κατά την ερευνήτρια, ότι οι επαγγελματίες που ασχολούνται με τα οικονομικά θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας των πελατών τους για τη δημιουργία στρατηγικών διαχείρισης της σύνταξής τους αντί να επικεντρώνονται στην οικονομική τους κατάσταση.

Η Ασεμπέντο προειδοποίησε ότι το υψηλότερο ποσοστό αναλήψεων δεν είναι απαραίτητα κάτι κακό ούτε το χαμηλότερο κάτι απαραίτητα καλό.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

The post Η προσωπικότητα συνδέεται με το πώς οι ηλικιωμένοι ξοδεύουν τη σύνταξή τους appeared first on Ψυχο-γραφήματα.