Πρώτη φορά σε ψυχολόγο. Το πρώτο ραντεβού στον ψυχολόγο συχνά δημιουργεί ερωτήματα και ανησυχίες. Σε αυτό το βίντεο θα περιγράψουμε με απλά λόγια και μέσω animation ποια είναι τα σημάδια που δείχνουν ότι ήρθε η ώρα να επισκεφτείς ψυχολόγο και τι συμβαίνει στην πρώτη συνέδρια. Επίσης θα δούμε την διαφορά ψυχολόγου με ψυχίατρο και θα δώσουμε μερικές συμβουλές που θα βοηθήσουν στην ψυχοθεραπεία!

Ένα βίντεο από τα Μαθήματα Ζωής

Διάρκεια: 3′ 36”

The post Πρώτη φορά σε ψυχολόγο. Πως είναι το πρώτο ραντεβού; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Απαντά η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΖΑΜΙΑ. B.Sc., M.Sc. Ψυχολόγος, Κλινική Συνθετική Ψυχοθεραπεύτρια, Σύμβουλος Απεξάρτησης

Μιλήστε μας για το Ινστιτούτο Ψυχολογίας και Ψυχοθεραπείας Ελλάδας – Κύπρου. Ποια η φιλοσοφία του και τι υπηρεσίες προσφέρει;

Το ΙΨΨΕΚ είναι ένα εκπαιδευτικό κέντρο με αποστολή τη διάδοση στην ελληνική επιστημονική κοινότητα της σύγχρονης προσέγγισης της ψυχοθεραπείας, δηλαδή του Συνθετισμού. Δημιουργήθηκε μέσα από τη σύμπραξη της HELLENIC SEPI, που είναι το Ελληνικό Δίκτυο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Συνθετικών Ψυχοθεραπευτών SEPI και της ΚΕΣΥΨΥ, που είναι επιστημονική εταιρεία που εδρεύει στην Κύπρο και από το 2009 παρέχει υπηρεσίες στον τομέα της συνθετικής ψυχοθεραπείας. Επιγραμματικά αναφέρω ότι η ΚΕΣΥΨΥ σήμερα λειτουργεί στην Κύπρο εννέα θεραπευτικά κέντρα, ενώ εκπαιδευτικά εκτός από το ΙΨΨΕΚ λειτουργεί ακόμη ένα εκπαιδευτικό κέντρο, το Κυπριακό Ινστιτούτο Ψυχοθεραπείας, που είναι εγκεκριμένο από την Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού ως Kέντρο Eπαγγελματικής Kατάρτισης και τα τελευταία χρόνια εξειδικεύεται στις βραχείες εκπαιδεύσεις.

Ποια είναι τα εκπαιδευτικά προγράμματα που προσφέρετε; Σε ποιους απευθύνονται;

Το ΙΨΨΕΚ παρέχει ένα καινοτόμο πρόγραμμα επαγγελματικής μετεκπαίδευσης στην Κλινική Συνθετική Ψυχοθεραπεία. Είναι τετραετούς διάρκειας και λειτουργεί σε υβριδική μορφή, δηλαδή είναι ένας συνδυασμός σύγχρονης και ασύγχρονης εξ’ αποστάσεως και δια ζώσης εκπαίδευσης. Τα δυνατά σημεία αυτού του προγράμματος είναι τα εξής τρία: Πρώτον, προσφέρει πρακτικές γνώσεις αντλημένες από τα πιο ξακουστά μοντέλα της σύγχρονης ψυχοθεραπείας, δεύτερον, εστιάζει στην ψυχοπαθολογία προετοιμάζοντας άριστα τους αποφοίτους να εργαστούν ακόμη και σε δομές, που εξυπηρετούν κλινικούς πληθυσμούς και τρίτον, παρέχει άμεση πρόσβαση σε κλινικές δομές για την εκπόνηση της πρακτικής άσκησης. Αξίζει να σημειωθεί, ότι το περιεχόμενο του προγράμματος, που προσφέρεται στο ΙΨΨΕΚ, υπερκαλύπτει τις προδιαγραφές που θέτουν διάφοροι τοπικοί και διεθνείς σύλλογοι ψυχοθεραπευτών για την εγγραφή μελών. Επομένως, οι απόφοιτοί μας έχουν την επιλογή εκτός από μέλη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Συνθετικών Ψυχοθεραπευτών SEPI να αποταθούν για εγγραφή σε όποιον άλλο επιστημονικό οργανισμό ψυχοθεραπείας επιθυμούν.

Πώς μπορεί να αξιοποιήσει κάποιος/-α επαγγελματικά το πρόγραμμά σας;

Πολλοί από τους αποφοίτους μας στην Κύπρο και αλλού έχουν εξασφαλίσει θέσεις σε διάφορους οργανισμούς, που παρέχουν θεραπευτικές υπηρεσίες, ενώ όσοι έχουν ανοίξει τα δικά τους γραφεία μαθαίνουμε ότι τα πηγαίνουν περίφημα. Εξάλλου, η δική μου προσωπική πορεία μαρτυρεί του λόγου το αληθές. Εξασφάλισα, αρχικά, θέση λειτουργού σε θεραπευτικό κέντρο της ΚΕΣΥΨΥ και με τα χρόνια κατάφερα να ανελιχθώ στην τιμητική θέση που κατέχω σήμερα, δηλαδή της Γενικής Διευθύντριας των Κέντρων Θεραπείας της ΚΕΣΥΨΥ.

Τι κάνει το πρόγραμμά σας να ξεχωρίζει;

Όπως ανέφερα και προηγουμένως το πρόγραμμα της Κλινικής Συνθετικής Ψυχοθεραπείας παρέχει κλινικές γνώσεις, σύγχρονες ψυχοθεραπευτικές γνώσεις και ουσιαστική πρακτική άσκηση εστιασμένη σε κέντρα, που παρέχουν φροντίδα σε ψυχικά πάσχοντες.

Πείτε μας μια ωραία ανάμνηση από τη δουλειά σας, που θα θέλατε να τη μοιραστείτε με τους αναγνώστες μας.  

Με συγκινούν ακόμη και σήμερα οι πρώτες αναμνήσεις που είχα με ασθενείς στην ογκολογική κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας όταν ανέλαβα υπεύθυνη του γραφείου ψυχοθεραπείας στήριξης καρκινοπαθών και συγγενών, καθώς και η συμμετοχή μου σε ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα ψυχοσυναισθηματικής στήριξης των ελληνόπουλων, που ζουν με τις οικογένειές τους εγκλωβισμένοι στην κατεχόμενη Καρπασία.

Πώς μπορεί να μάθει κανείς περισσότερες πληροφορίες για το κέντρο σας και τα εκπαιδευτικά προγράμματα;

Αναλυτικές πληροφορίες για το πρόγραμμα της Κλινικής Συνθετικής Ψυχοθεραπείας υπάρχουν αναρτημένες στην ιστοσελίδα της Hellenic SEPI, στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://hellenicsepi.gr καθώς και στην ιστοσελίδα της ΚΕΣΥΨΥ  http://psychotherapycyprus.com

The post ΙΨΨΕΚ – Ινστιτούτο Ψυχολογίας και Ψυχοθεραπείας Ελλάδας Κύπρου appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Μίρκα Πλέσσα

Η έννοια του πένθους περιγράφει τον πόνο και τη βαθιά θλίψη που έρχεται ως αποτέλεσμα κάποιας σημαντικής απώλειας στη ζωή ενός ανθρώπου. Αν και τα συμπτώματά του μοιάζουν με αυτά της κατάθλιψης, θεωρείται ως φυσική αντίδραση στην προσωπική απώλεια. Ο χαμός ενός σημαντικού άλλου αποτελεί μια αναπόφευκτη πανανθρώπινη εμπειρία με κοινά χαρακτηριστικά αλλά ταυτόχρονα και μια προσωπική και μακρά διαδικασία που εμπεριέχει θλίψη, θυμό, έλλειψη νοήματος, ενοχή, φόβο και κενότητα. Ο χρόνος που διαρκεί και ο τρόπος που βιώνεται και εκφράζεται είναι υποκειμενικός και εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως είναι η απώλεια, το άτομο που πενθεί και η σχέση που είχε με τον άνθρωπο που χάθηκε. Τα προηγούμενα χρόνια, ένα σημαντικό μέρος της επιστημονικής βιβλιογραφίας προσπάθησε να περιγράψει τη διαδικασία του πένθους και τους τρόπους που οι άνθρωποι το βιώνουν και το διαχειρίζονται.

Μία από τις σημαντικότερες θεωρήσεις σχετικά με την απώλεια, είναι το διάσημο μοντέλο της Elisabeth Kubler-Ross για τα στάδια του πένθους, τα οποία είναι η άρνηση, ο θυμός, η διαπραγμάτευση, η κατάθλιψη, και η αποδοχή. Σύμφωνα με την Kubler-Ross (2005), δεν υπάρχει σωστός τρόπος και χρόνος για να πενθήσει κανείς. Η διάρκεια κάθε σταδίου και η ένταση που βιώνεται δεν είναι σταθερή και προκαθορισμένη, αλλά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Τα στάδια δεν είναι παρά ένα πλαίσιο που μας βοηθά να κατανοήσουμε τι μπορεί να συμβαίνει σε έναν άνθρωπο που πενθεί, ενώ δεν είναι απαραίτητο να έρθουν με τη σειρά. Κάθε στάδιο έχει συγκεκριμένο νόημα και ουσία για αυτόν που πενθεί και η βίωση του είναι απαραίτητη τόσο για να μπορέσει να επιβιώσει μέσα στην απώλεια όσο και για μπορέσει να μεταβεί στο επόμενο στάδιο. Για παράδειγμα, η άρνηση βοηθά στην ρύθμιση των συναισθημάτων του πένθους και δεν είναι παρά ένας τρόπος του οργανισμού να φέρει κάποιον μπροστά σε τόσα όσα μπορεί να διαχειριστεί και να αντέξει. Ο θυμός είναι απαραίτητος για τη διαδικασία επούλωσης, καθώς από τη μία πλευρά αποτελεί ένα συναίσθημα δύναμης το οποίο μπορεί παροδικά να δώσει δομή στο χάος και στο κενό που φέρνει η απώλεια και από την άλλη κρύβει από κάτω πλήθος συναισθημάτων, τα οποία μέσω του θυμού θα μπορέσουν με τον καιρό να έρθουν στην επιφάνεια και να εκφραστούν. Η κατάθλιψη από την άλλη, είναι αυτή που φέρνει τον άνθρωπο που πενθεί στο παρόν και στην συνειδητοποίηση της κατάστασης. Ακόμα κι αν είναι εξαιρετικά οδυνηρή και φαντάζει σαν μια μόνιμη κατάσταση για αυτόν που τη βιώνει, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αποδοχή της πραγματικότητας. Η διαπραγμάτευση, δίνει στο άτομο την αίσθηση ενός κάποιου ελέγχου πάνω στην κατάσταση και η αποδοχή, βοηθά στον επαναπροσδιορισμό της ζωή του μέσα από τα νέα δεδομένα και ισορροπίες.

Το νόημα που δίνουμε στην απώλεια μας και πώς την αξιολογούμε επηρεάζει τη διαδικασία και τα στάδια της.

Τι σημαίνει για μένα η απώλεια, τι διακυβεύεται, ποιες αλλαγές πιστεύω πως θα φέρει στη ζωή μου, τι φοβάμαι περισσότερο; Αυτά είναι κάποια από τα ερωτήματα που μας βοηθούν να κατανοήσουμε το ιδιαίτερο νόημα που δίνουμε στην δική μας απώλεια. Οι αξιολογήσεις αυτές είναι ρευστές και εναλλάσσονται μέσα στο χρόνο, όπως ακριβώς και τα ίδια τα στάδια. Μπορεί να υπάρχουν αξιολογήσεις αρνητικές αλλά και θετικές καθώς η διαδικασία της επούλωσης προχωρά, μειώνοντας το άγχος και τη θλίψη, όπως για παράδειγμα το πόσο μια απώλεια μπορεί να με άλλαξε στο να ζήσω τη ζωή μου χωρίς να αναβάλω τα πράγματα που ονειρεύομαι.

Όπως φαίνεται και από το παράδειγμα, η απώλεια είναι συχνά μια αφυπνιστική εμπειρία. Συνταρακτικά γεγονότα, όπως ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, αλλάζουν και κλονίζουν την θεώρηση για τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο. Ο θάνατος κάποιου κοντινού ατόμου, παράλληλα με την απώλεια, μας φέρνει με τρόπο σφοδρό αντιμέτωπους με τη δική μας θνητότητα, γεγονός που φέρνει στην επιφάνεια έντονο φόβο και άγχος, που πριν την εμπειρία αυτή βρίσκονται καλά κρυμμένα πίσω από αμυντικούς μηχανισμούς, και τα οποία έχουμε να αντιμετωπίσουμε παράλληλα με τον πόνο της απώλειας. Ερχόμαστε στη θέση, δηλαδή, να βρούμε τρόπους να μάθουμε να ζούμε μαζί με αυτό το άγχος. Παρά το γεγονός πως μια τέτοια συνειδητοποίηση είναι δύσκολη, συνήθως μας παρακινεί να πραγματοποιήσουμε μεγάλες και θετικές προσωπικές αλλαγές, όπως στις διαπροσωπικές μας σχέσεις, στις προτεραιότητες μας, στην διαχείριση του χρόνου μας και στην καθημερινότητά μας. Ο Yalom (2008) επισημαίνει πως παρά το γεγονός πως η σωματική πραγματικότητα του θανάτου μας καταστρέφει, η ιδέα του μπορεί να μας σώσει. Είναι χαρακτηριστικό πως εκείνοι που δίνουν και θετικές αξιολογήσεις στην απώλεια και μπορούν να βρουν ένα νόημα σε αυτήν, όπως «Με έκανε πιο δυνατό», «Μπορώ πια να καταλάβω τι είναι σημαντικό και τι όχι στη ζωή μου», βιώνουν λιγότερη κατάθλιψη και αγωνία και η διάρκεια της διαδικασίας της επούλωσης είναι βραχύτερη.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αποτελέσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο η διαδικασία του πένθους μπορεί να βρει το χώρο και το χρόνο να ξετυλιχτεί με ασφάλεια και στήριξη. Η έρευνα σε ανθρώπους που πενθούν δείχνει πως βοηθητικό και ανακουφιστικό για εκείνους, είναι να μπορούν να μιλήσουν για το πένθος τους μόνο σε κάποιον που θα είναι διακριτικός, δεν θα τους κρίνει και θα έχει πρόθεση να βοηθήσει. Η ψυχοθεραπευτική διαδικασία μπορεί να χωρέσει όλα τα δύσκολα και δυνατά συναισθήματα που φέρνει μια απώλεια, τα οποία πολλές φορές ο κοινωνικός και οικογενειακός περίγυρος δεν μπορεί να διαχειριστεί ή να αντέξει. Παράλληλα, δίνει το χώρο και το χρόνο στον άνθρωπο που πενθεί να επεξεργαστεί και ό,τι άλλο αναδύεται από αυτήν την εμπειρία σχετικά με τη δική του ζωή ώστε να τον βοηθήσει να δομήσει την καινούρια του ταυτότητα και να ξαναχτίζει ένα νέο νόημα που θα τον βοηθήσει να συνεχίσει.

Βιβλιογραφία

Bonanno, G. A. & Kaltman, S. (1999). Toward an integrative perspective on bereavement. Psychological Bulletin, 6, 760-776.

Kübler-Ross, E. & Kessler, D. (2005). On grief and grieving: Finding the meaning of grief through the five stages of loss. New York: Scribner.

Yalom I. D. (2004). Το Δώρο της Ψυχοθεραπείας. Ανοιχτή επιστολή σε μια νέα γενιά Ψυχοθεραπευτών και τους ασθενείς τους. Αθήνα: Εκδόσεις Άγρα

Yalom I. D. (2008). Στον Κήπο του Επίκουρου. Αφήνοντας πίσω τον τρόμο του θανάτου. Αθήνα: Εκδόσεις Άγρα

Rohling, P. (2014) Grieving: An Existential Journey. Therapy House. Retrieved from http://thetherapyhouse.org

Χουντουμάδη, Α. & Πατεράκη, Λ. (2008). Λεξικό Ψυχολογίας. Αθήνα: Εκδόσεις Τόπος

Πηγή: Ψ-Δίκτυο

The post Το πένθος ως προσωπική διαδικασία και ο σημαντικός ρόλος της ψυχοθεραπείας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Επιμέλεια – Μετάφραση: Ρεβέκκα Τσοχαντάρη, MSc Ψυχολογία

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα των ανθρώπων είναι ότι είμαστε υπερβολικά καλοί στο να μην σταματάμε. Είμαστε ειδικοί στο να παραδινόμαστε στις απαιτήσεις της ζωής, ν’ ανταποκρινόμαστε σε όλα αυτά που μας ζητούνται και να εκτελούμε πιστά όλες τις προτεραιότητες που οι άλλοι μας ορίζουν. Είμαστε πάντα παρόντες ως εξαίρετα αγόρια ή κορίτσια – και φέρνουμε σε βόλτα αυτό το μαγικό κατόρθωμα για δεκαετίες, χωρίς την παραμικρή ενόχληση ή την παραμικρή ρωγμή στην προσωπικότητά μας.

Μέχρι που ξαφνικά μια μέρα, προς έκπληξη όλων γύρω μας, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού μας, σπάμε. Δεν μπορούμε να σηκωθούμε από το κρεβάτι. Πέφτουμε σε βαριά κατάθλιψη. Αναπτύσσουμε αφόρητο κοινωνικό άγχος. Δεν τρώμε. Μιλάμε ακατάπαυστα χωρίς νόημα. Χάνουμε τον έλεγχο κάποιου μέρους του σώματός μας. Νιώθουμε την ανάγκη να κάνουμε κάτι που είναι εντελώς εκτός εαυτού. Γινόμαστε παρανοϊκοί για κάποιο θέμα. Δεν θέλουμε πια ν’ ακολουθήσουμε τους όρους μιας σχέσης, ξεκινούμε εξωσυζυγική σχέση, εντατικοποιούμε τους τσακωμούς, και γενικότερα ταράζουμε την καθημερινότητα με όποιο τρόπο μπορούμε.

Μια ψυχική κατάρρευση, είναι εξαιρετικά ενοχλητική για όλους, κι έτσι, υπάρχει μια έντονη προσπάθεια να θεραπεύσουμε τα συμπτώματα το συντομότερο, να τα εξαφανίσουμε και έτσι να συνεχίσουμε με την καθημερινότητά μας όπως πριν.

Μια τέτοια αντιμετώπιση όμως, δείχνει ότι μάλλον δεν έχουμε καταλάβει τι έχει συμβεί. Μια κατάρρευση δεν είναι απλά μια ένδειξη προσωρινής τρέλας ή δυσλειτουργίας, αλλά μια πραγματική – αν και άκρως άναρθρη – έκκληση για ψυχική υγεία. Είναι μια προσπάθεια ενός μέρους του μυαλού μας, να παρασύρει ένα άλλο μέρος, προς την ανάπτυξη και την κατανόηση την οποία αρνούνταν να κάνει μέχρι τώρα. Αν το δούμε ως παράδοξο, είναι μια προσπάθεια να ξεκινήσει μια διαδικασία ανάρρωσης, μέσα από μια ασθένεια.

Κι έτσι, ο κίνδυνος στο να βλέπουμε μια κατάρρευση μόνο μέσα από μια ιατρική ματιά και να προσπαθούμε να την θεραπεύσουμε άμεσα, είναι ότι μπορεί να χάσουμε ένα μεγάλο μάθημα που είναι ενσωματωμένο μέσα στην ασθένειά μας. Μια κατάρρευση δεν είναι μόνο πόνος, αν και είναι και αυτό φυσικά, αλλά και μια μεγάλη ευκαιρία μάθησης.

Ο λόγος που καταρρέουμε, είναι γιατί τα προηγούμενα χρόνια δεν ήμασταν αρκετά ‘ελαστικοί’. Υπήρχαν πράγματα που παραμερίζαμε στην άκρη του μυαλού μας, μηνύματα που έπρεπε να προσέξουμε, συναισθηματική μάθηση και επικοινωνία που δεν κάναμε – και τώρα, ο συναισθηματικός μας εαυτός, έχοντας περιμένει υπομονετικά για τόσο καιρό, προσπαθεί να ακουστεί με τον μόνο τρόπο που ξέρει. Είναι σε απόγνωση – και θα πρέπει να τον καταλάβουμε και να συμμεριστούμε την σιωπηλή οργή του. Το πιο σημαντικό μήνυμα μιας κατάρρευσης, είναι ότι δεν πρέπει να συνεχίσουμε όπως πριν – ότι τα πράγματα πρέπει ν’ αλλάξουν ή αλλιώς (και αυτό είναι τρομαχτικό όταν το αναγνωρίζουμε), μπορεί να είναι προτιμότερος ο θάνατος.

Γιατί, όμως, δεν μπορούμε ν’ ακούσουμε τις συναισθηματικής μας ανάγκες νωρίτερα με μεγαλύτερη ηρεμία και ν’ αποφύγουμε το μελόδραμα μιας κατάρρευσης; Διότι, η συνείδηση μας είναι από φύση της τεμπέλα και δυσκολεύεται να διακρίνει τέτοια μηνύματα μέχρι να έρθει η βαρβαρότητα της κατάρρευσης. Για χρόνια, δεν ακούει κάποια στεναχώρια, αποφεύγει ν’ αντιμετωπίσει μια δυσλειτουργία σε μια σχέση ή απορρίπτει κάποιες επιθυμίες.

Θα μπορούσαμε να συγκρίνουμε την κατάρρευση με μια επανάσταση. Για πολλά χρόνια, ο λαός πιέζει τους κυβερνώντες να ακούσουν τα αιτήματα του και να κάνουν τις απαραίτητες αλλαγές. Για χρόνια, οι κυβερνώντες κάνουν υποτυπώδης κινήσεις, αλλά βασικά δεν ακούνε – μέχρι μια μέρα, ο κόσμος δεν αντέχει άλλο, μπαίνει στο παλάτι, καταστρέφει όλα τα υπάρχοντα και πυροβολεί στην τύχη, αθώους και ενόχους.

Συνήθως οι επαναστάσεις δεν έχουν καλό τέλος. Τα πραγματικά προβλήματα και οι ανάγκες του κόσμου δεν λύνονται, ούτε καν ανακαλύπτονται. Γίνεται ένας εμφύλιος πόλεμος – καμιά φορά κυριολεκτικά, αυτοκτονία. Το ίδιο ισχύει και στην κατάρρευση.

Ένας καλός θεραπευτής, προσπαθεί να ακούσει τα μηνύματα μιας κατάρρευσης, παρά να σιωπήσει την ασθένεια. Συνήθως ανακαλύπτουμε, μέσα από τις ιδιαιτερότητες της, μια έκκληση για περισσότερο προσωπικό χρόνο, μια πιο στενή σχέση με τον άλλον, έναν πιο ειλικρινή και ολοκληρωμένο τρόπο ύπαρξης, μια αποδοχή ως προς το ποιοι είμαστε σεξουαλικά. Γι’ αυτό το λόγο, ξεκινάμε να πίνουμε, βάζουμε τον εαυτό μας σε απομόνωση, γινόμαστε άκρως παρανοϊκοί ή μανιακά σαγηνευτικοί.

Μια κρίση όμως, δείχνει όρεξη για ανάπτυξη, η οποία δεν έχει βρει άλλο τρόπο να εκφραστεί.

Πολλοί άνθρωποι, μετά από κάποιους τρομαχτικούς μήνες ή και κάποιων χρόνων λένε: «Δεν ξέρω αν θα είχα γίνει καλά, αν δεν είχα αρρωστήσει».

Κατά την διάρκεια μιας κατάρρευσης, συχνά αναρωτιόμαστε αν έχουμε τρελαθεί. Όμως, δεν έχουμε. Σίγουρα συμπεριφερόμαστε πολύ περίεργα, αλλά κάτω από την επιφάνεια, είμαστε σε μια κρυφή, αλλά πολύ λογική αναζήτηση για υγεία. Δεν έχουμε αρρωστήσει· ήμασταν ήδη άρρωστοι. Η κρίση, αν καταφέρουμε να την ξεπεράσουμε, είναι η προσπάθεια να ξεφύγουμε από ένα τοξικό status quo, μια επίμονη έκκληση να ξαναχτίσουμε τις ζωές μας πάνω σε μια πιο αυθεντική και ειλικρινή βάση.

Πηγή: www.thebookoflife.org 

The post Τι μπορούμε να μάθουμε από την ψυχική κατάρρευση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Συγγραφέας: Marlynn Wei M.D., J.D.
Μετάφραση: Μύρω Χριστοδούλου

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι συνεδρίες μεταφέρθηκαν κυρίως διαδικτυακά, οπότε και η απορία για το αν η ψυχοθεραπεία μπορεί να λειτουργήσει διαδικτυακά έγινε ακόμα εντονότερη. Δύο νέες έρευνες εξέτασαν αυτό το ερώτημα, κατά πόσον δηλαδή μπορεί να είναι αποτελεσματική η ψυχοθεραπεία μέσω διαδικτύου. Μπορεί η ενσυναίσθηση να επιτευχθεί ανάμεσα στους θεραπευόμενους και τους θεραπευτές παρά το διαδικτυακό χάσμα; Έχει προσαρμοστεί η ψυχοθεραπεία στη διαδικτυακή μετακίνηση; Τα αποτελέσματα για κάποιους μπορεί να είναι μια έκπληξη.

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στο «Frontiers in Psychology», οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι θεραπευόμενοι ένιωθαν ότι ο ψυχοθεραπευτής τους έτεινε σε μεγάλο βαθμό προς την ενσυναίσθηση και ήταν σημαντικά υποστηρικτικός μέσα στο αποστασιοποιημένο περιβάλλον σε σύγκριση με τις δια ζώσης συναντήσεις τους. Αυτό είναι αξιοσημείωτο καθώς ανάλογα με τον τύπο της ψυχοθεραπείας, το αν ένας θεραπευόμενος αισθάνεται συνδεδεμένος με τον ψυχοθεραπευτή του, είναι ουσιαστικός παράγοντας για το θετικό αποτέλεσμα της ψυχοθεραπείας.

Η «ψηφιακή ενσυναίσθηση» έχει οριστεί στα «παραδοσιακά χαρακτηριστικά ενσυναίσθησης, όπως το ενδιαφέρον και η φροντίδα προς τους άλλους που εκφράζονται μέσω επικοινωνίας από τον υπολογιστή».

Τα χαρακτηριστικά της «ψηφιακής ενσυναίσθησης» έχουν διευρυνθεί με επιπλέον μοντέλα ψηφιακής ενσυναίσθησης όπως:

• Ικανότητα ανάλυσης και αξιολόγησης της εσωτερικής κατάστασης τους άλλου (ακρίβεια ενσυναίσθησης)
• Αίσθηση ταυτότητας και δράσης (αυτοενσυναίσθηση)
• Αναγνώριση, κατανόηση και πρόβλεψη των σκέψεων και συναισθημάτων του άλλου (γνωστική ενσυναίσθηση)
• Το να νιώθει κανείς αυτό που νιώθουν οι άλλοι (συναισθηματική ενσυναίσθηση)
• Παιχνίδι ρόλων (ευφάνταστη ενσυναίσθηση)
• Να είναι κανείς συμπονετικός με τους άλλους (ενσυναίσθηση) μέσω των ψηφιακών μέσων

Στην έρευνα, εξετάστηκαν διαδικτυακές θεραπευτικές συνεδρίες που πραγματοποιήθηκαν μέσω Skype και βιντεοκλήσεων στο WhatsApp. Οι μισοί περίπου θεραπευόμενοι χρησιμοποίησαν επιτραπέζιους ή φορητούς υπολογιστές και οι υπόλοιποι ένα συνδυασμό ταμπλετών και smartphones. Σχεδόν το 90% των θεραπευτών χρησιμοποίησαν υπολογιστή.

Τα αποτελέσματα της έρευνας ήταν ότι οι θεραπευτές ένιωθαν ότι μπορούσαν να προσφέρουν το ίδιο επίπεδο ενσυναίσθησης είτε αυτοπροσώπως είτε εικονικά.

Παραδόξως, οι θεραπευόμενοι αισθάνθηκαν μεγαλύτερη ενσυναισθητική σύνδεση και υποστήριξη από τον θεραπευτή τους στο εικονικό περιβάλλον σε σύγκριση με τις δια ζώσης συναντήσεις τους. Αυτά τα ευρήματα βασίζονται σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε πριν από την πανδημία, στην οποία διαπιστώθηκε ότι η ενσυναίσθηση μπορεί πράγματι να φτάσει πέρα από τα εικονικά σύνορα και να είναι αποτελεσματική στην εικονική ψυχοθεραπεία.

Μια άλλη μελέτη του 2021, επιβεβαιώνει την αποτελεσματικότητα της ομαδικής ψυχοθεραπείας διαδικτυακά. Για την ακρίβεια, ορισμένοι θεραπευόμενοι βρήκαν την εξ’ αποστάσεως ομαδική εργασία ακόμη πιο χρήσιμη απ’ ότι με φυσική παρουσία, αλλά αυτό δεν ισχύει για όλους.

Αυτές οι μελέτες εγείρουν το θέμα ότι η προσωπική προτίμηση και επιλογή ενδέχεται να σχετίζονται πολύ για τα  θετικά αποτελέσματα της θεραπείας με το πόσο άνετα νιώθουν οι άνθρωποι με την εικονική ψυχοθεραπεία και την τηλεθεραπεία. Οι θεραπευόμενοι που ανταποκρίνονται καλά σε εικονικά περιβάλλοντα είναι πιθανότατα εκείνοι που είναι ήδη συμφιλιωμένοι με τις τηλεδιασκέψεις και αισθάνονται άνετα ενώ βρίσκονται και στην ιδιωτικότητα του σπιτιού τους. Το ίδιο ισχύει και για τον θεραπευτή. Η έρευνα αποκάλυψε ότι οι θεραπευτές που αισθάνονταν πιο άνετοι και αποτελεσματικοί στην εικονική ψυχοθεραπεία ήταν αυτοί που την πρόσφεραν στους πελάτες τους και στο παρελθόν, ακόμη και πριν από την πανδημία.

Η μετάβαση στην διαδικτυακή ψυχοθεραπεία υπήρξε αποτελεσματική για πολλούς παρά τους περιορισμούς όπως τεχνολογικά ζητήματα, καθυστερήσεις στον ήχο και τη δυσκολία αναγνώρισης μικροεκφράσεων. Οι θεραπευόμενοι θα πρέπει να νιώθουν ότι μπορούν να αξιολογήσουν κατά πόσο η εικονική θεραπεία ταιριάζει στις ανάγκες τους.

Είναι πιθανό ότι πολλοί θεραπευόμενοι και θεραπευτές θα συνεχίσουν να επιλέγουν τις διαδικτυακές συνεδρίες δεδομένων των θετικών αποτελεσμάτων και της δυνατότητας για ψηφιακή ενσυναίσθηση σε συνδυασμό με την ευκολία στον προγραμματισμό, του λιγότερου χρόνου για μετακίνηση και της δυνατότητας επικοινωνίας με ασφάλεια χωρίς μάσκες. Τα καλά νέα είναι ότι η εικονική ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφερθεί με τρόπο που οι θεραπευόμενοι να νιώθουν υποστήριξη και αποτελεσματικότητα και πιθανότατα θα παραμείνει η βασική επιλογή για τη ψυχοθεραπεία τους.

Πηγή: psychologytoday.com

The post Λειτουργεί η διαδικτυακή ψυχοθεραπεία; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Τριανταφυλλιά Χαρίλα, Ψυχολόγο, MSc Εργασιακή Υγεία, Ειδίκευση στη Συστημική – Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία

Στην αρχή της κοινή ζωής τους όλα τα ζευγάρια έχουν την επιθυμία να ζήσουν μαζί έναν ευτυχισμένο γάμο και την πεποίθηση ότι ο δικός τους γάμος ή σχέση θα είναι διαφορετική και αρμονική. Πράγματι, κάθε γάμος με αυτή την προϋπόθεση θα πρέπει να αρχίζει.

Τις περισσότερες φορές, όμως, η καθημερινότητα έρχεται να διαψεύσει αυτή την πεποίθηση και να εξαφανίσει την αρχική επιθυμία. Ένας από τους βασικούς λόγους είναι η διαφορετικότητα των δύο ανθρώπων που ξετυλίγεται μέρα με τη μέρα. Αυτό το διαφορετικό που μοιάζει τόσο περίεργο, τόσο ξένο προς εμένα, τόσο αλλιώτικο από τα δικά μου δεδομένα… Κι όμως αυτό το διαφορετικό είναι η ελπίδα μιας σχέσης. Να ανακαλύπτεις στον άλλον κάτι καινούριο, όσο καλά κι αν νομίζεις ότι τον ξέρεις. Αυτό το διαφορετικό είναι το υγιές κι αυτό που εμπλουτίζει τη σχέση. Πώς γίνεται την στιγμή που κάποια ζευγάρια λένε «βαρεθήκαμε όλο τα ίδια και τα ίδια», την ίδια στιγμή να μην αντέχουν το διαφορετικό του άλλου; Ο καθένας είχε τη δική του ατομική ιστορία πριν συναντηθεί το ζευγάρι. Αυτή η μοναδική ιστορία του καθενός είναι που θα μπολιαστεί και θα εμπλουτίσει τη σχέση. Κι από μοναδική ιστορία, θα την κάνει μοναδικό ζευγάρι.

Ένας ακόμη εξίσου σημαντικός και συχνός λόγος είναι οι διάφορες ιδιαίτερες συνθήκες που προκύπτουν κάθε φορά μέσα στην καθημερινή ζωή. Μπορεί να είναι μια εγκυμοσύνη, θέματα υπογονιμότητας, προβλήματα  εργασίας, απώλεια των γονέων του ζευγαριού, κάποιες ψυχικές και σωματικές παθήσεις. Τέτοιες καταστάσεις μπορεί να είναι πηγές έντονων καβγάδων και συγκρούσεων. Η τεράστια παρεξήγηση είναι πως σε όλα αυτά τα καθημερινά θέματα που πρέπει να διευθετηθούν ο κάθε σύντροφος παρατηρεί και τονίζει τα λάθη και τους λάθους χειρισμούς του άλλου. Είναι πολύ εύκολο και γρήγορο να ξεκινήσει ένας φαύλος κύκλος αλληλοκατηγόριας του ενός προς τον άλλον, περί μη ανάληψης ευθύνης και μη κατανόησης των συναισθημάτων.

Έτσι, το σκηνικό αλλάζει. Στη θέση της ασφάλειας, της εκτίμησης, της υποστήριξης, της εμπιστοσύνης και της αγάπης έρχεται η πίκρα, ο θυμός, το μίσος, η απογοήτευση, η μοναξιά. Οι προσδοκίες στο ξεκίνημα της σχέσεις αντικαθίστανται από παρεξηγήσεις, φοβίες και ματαιώσεις. Τα βλέμματα έχουν τον πιο επικίνδυνο συνδυασμό συναισθημάτων: ειρωνεία, ματαίωση και πίκρα. Οι καρδιές κουβαλούν πόνο, θυμό και παράπονα χρόνων. Τα λόγια γίνονται βέλη που βρίσκουν το στόχο τους: εκδίκηση για όσα έκανες και δεν έκανες.

Αυτή ακριβώς είναι και η συνταγή που θα οδηγήσει τους ανθρώπους σε απόγνωση, κατάθλιψη, απόσυρση, βίαιες συμπεριφορές και πολλές ψυχικές παθήσεις.

Η θεραπεία ζευγαριού έχει ως στόχο τη βελτίωση και τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης, τη βελτίωση της επικοινωνίας και την ανάδειξη της διαφορετικότητας του κάθε ατόμου ως εμπλουτισμό της σχέσης και όχι ως πηγή συγκρούσεων.

Προσφέρεται η δυνατότητα να ακουσθούν οι επιθυμίες, οι φαντασιώσεις και οι απογοητεύσεις με την καταλυτική παρουσία του θεραπευτή, που δεν αναλαμβάνει ρόλο δικαστή ή διαιτητή, αλλά δημιουργεί κλίμα σεβασμού, ειλικρίνειας και εμπιστοσύνης που αποτρέπει την αδιέξοδη και άσκοπη έκφραση αλληλοκατηγοριών. Ο θεραπευτικός στόχος είναι η προσωπική ανάπτυξη του κάθε μέλους ξεχωριστά, η λειτουργικότητα και η εξέλιξη του ζευγαριού, η καλλιέργεια ή ενίσχυση της κοντινότητας και της ελευθερίας, η ανάληψη της προσωπικής ευθύνης του καθενός στη μέχρι τώρα πορεία της σχέσης, αλλά και στην εξέλιξή της, καθώς και η ανανέωση του αρχικού συμβολαίου της σχέσης.

The post Θεραπεία ζευγαριού appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Αθηνά Πάσχου, Ψυχολόγο, MSc, PhD

Το άνοιγμα των δώρων… πόσο ευχάριστη η αναμονή, πόσες προσδοκίες και πόσες σκέψεις και ευχές να έχεις λάβει αυτό που περίμενες ή κάτι που δεν ήξερες ότι περίμενες αλλά καταλήγεις να το θέλεις! Όσο μικρότερος είναι κανείς τόσο μεγαλύτερη η ανυπομονησία, αλλά αυτή δε φεύγει με τα χρόνια, στους περισσότερους έστω. Αυτό που μειώνεται είναι η συχνότητα που λαμβάνεις δώρα, αλλά αυτή είναι άλλη συζήτηση. Το άνοιγμα των δώρων λοιπόν… Και τι γίνεται όταν είναι μια σκέτη απογοήτευση; Τι συμβαίνει όταν μετά το τελετουργικό ξετύλιγμα ανακαλύπτεις ένα δώρο που καθόλου δεν περίμενες και ούτε καταλήγεις να το θέλεις, ένα δώρο που ποτέ δε θα φανταζόσουν για εσένα, ένα δώρο που ίσως σε προσβάλλει κιόλας που κάποιος θεώρησε ότι μπορεί να σου αρέσει;

Ας σκεφτούμε τώρα ένα από τα μεγαλύτερα δώρα στη ζωή σύμφωνα με πολλούς, το να ανακαλύπτει κάποιος τον εαυτό του. Και ας αναρωτηθούμε: Τελικά τι μαθαίνει κάποιος όταν «μαθαίνει τον εαυτό» του; Είναι πάντα ευχάριστο να ανακαλύπτεις τον εαυτό σου; Μήπως μερικές φορές θα ήθελες να μπορούσες να «τυλίξεις» ξανά αυτό το δώρο, να μη το είχες δει ποτέ και να συνεχίσεις τη ζωή σου μες στη γλυκιά άγνοια που δωρίζει η άρνηση στους λάτρεις της;

Η ανακάλυψη του εαυτού δε γίνεται ξαφνικά. Στην πραγματικότητα είναι ενδεχομένως το τελικό στάδιο μιας συνεχούς διαδικασίας τριβής με διάφορες πλευρές του εαυτού, άλλοτε θετικές και άλλοτε αρνητικές, οι οποίες αναδύονται μες στα χρόνια με συνέπεια ανά περιστάσεις. Μαζί θα μιλήσουμε για τέσσερις από τους τομείς της ζωής όπου μαθαίνει κάποιος καλύτερα τις πλευρές του εαυτού του. Τα γεγονότα ζωής, τις σχέσεις, τη μοναξιά και την ψυχοθεραπεία.

Συχνά, τα λεγόμενα γεγονότα ζωής, δηλαδή αυτά που είναι καθοριστικά για την πορεία μας όπως η αποφοίτηση από μία Σχολή, ένας γάμος, η απόκτηση ενός παιδιού, ένα μεγάλο ταξίδι, αλλά και μια σημαντική απώλεια, μια απρόσμενη απογοήτευση, η διάγνωση μιας ασθένειας ή ένας χωρισμός, είναι σημαντικά πεδία γνωριμίας με τον εαυτό. Σε αυτά βλέπει κάποιος πλευρές του που ίσως δε γνώριζε ως τότε, καθώς αποτελούν εντονότερα συναισθηματικά ερεθίσματα. Για παράδειγμα, η λήψη ενός πτυχίου ίσως αναδείξει σε ένα άτομο μια αίσθηση αυξημένης ευθύνης ή μια αίσθηση μεγάλης ελευθερίας που μπορεί να νιώσει είτε να λατρεύει είτε να φοβάται. Μπορεί, στη δεύτερη περίπτωση, να συνειδητοποιήσει κάποιος ότι καθυστερούσε για πολλά χρόνια να κλείσει αυτόν τον κύκλο ακριβώς για να αποφύγει το δυσάρεστο συναίσθημα που του προκαλεί η ευθύνη, το βάρος της ενηλικίωσης. Η πρώτη απώλεια μπορεί να αναδείξει στο άτομο το πώς αντιδρά στη λύπη και το πένθος, ίσως με αποφυγή ή με υπερ-εμπλοκή ή με βαθιά μελαγχολία. Άρα, κάθε γεγονός ζωής μπορεί να μας διδάξει πράγματα για τον εαυτό μας, τα οποία διαφέρουν από άτομο σε άτομο.

Ένα άλλο πεδίο όπου μαθαίνει κάποιος τον εαυτό του είναι οι σχέσεις. Οι φιλίες, οι ερωτικές σχέσεις, οι ευρύτερες κοινωνικές σχέσεις και κάθε αλληλεπίδραση μπορούν να μας διδάξουν πολλά για εμάς. Άλλωστε συχνά οι σημαντικοί άλλοι της ζωής μας, αναλαμβάνουν το ρόλο του καθρέπτη και μας μιλούν για ό,τι αγαπούν ή ό,τι μισούν σε εμάς. Αν δε μας μιλούν, έχουν τρόπους να μας δείχνουν. Για παράδειγμα, με το να μας επιλέγουν, ή κρατώντας αποστάσεις από εμάς ή με μια αγκαλιά. Ό,τι μας λένε οι περισσότεροι από τους κοντινούς μας ανθρώπους, τουλάχιστον πάνω 2 άτομα δηλαδή, καλό είναι να το αξιολογήσουμε, όχι ως προβολή τους, αλλά ως πραγματικότητα για τον εαυτό μας. Εάν, για παράδειγμα, ακούτε συχνά ότι είστε ένα άτομο πιεστικό ή υπερ-προστατευτικό, αναρωτηθείτε μήπως ασυνείδητα λειτουργείτε έτσι και ο/ η ίδιος/α το έχετε ερμηνεύσει μέσα σας αυτό ως ενδιαφέρον για τους άλλους. Το ίδιο διδακτικά για τον εαυτό είναι τα λάθη, αυτά που μας φέρνουν αντιμέτωπους με τις συνέπειές τους και πολλές φορές, ίσως κατόπιν μιας σύγκρουσης, ενδυναμώνουν τις σχέσεις με τους οικείους μας. Επίσης, ακούστε τη θετική ανατροφοδότηση από τους άλλους και μη βιάζεστε να την υποτιμήσετε. Τι αγαπούν συχνότερα οι κοντινοί σας άνθρωποι σε εσάς; Γιατί σας έχουν επιλέξει ως φίλο, σύντροφο ή συνεργάτη; Η ταπεινότητα είναι ίσως ένα προσόν αλλά όχι όταν εμποδίζει τον εαυτό να απολαύσει το δώρο της αναγνώρισης και της θετικής ανατροφοδότησης.

Ένα τρίτο πεδίο όπου μαθαίνουμε τον εαυτό μας είναι η μοναξιά ή, να το πούμε πιο γενικά, το να μένει κάποιος μόνος του.

Ο χρόνος που περνά κανείς μόνος μπορεί να γίνει πολύ διδακτικός, καθώς θέτει το άτομο ως συνομιλητή με τον ίδιο του τον εαυτό.

Υπάρχουν άνθρωποι που επιλέγουν συχνά τη μοναξιά ενώ άλλοι που ενηλικιώνονται και δεν ξέρουν καθόλου πως είναι να είναι μόνοι. Όταν αυτό συνεχίζεται ως μεγαλύτερη ηλικία, σχεδόν τρέμουν στην ιδέα να χωρίσουν, να πάνε ένα ταξίδι μόνοι ή να μη βρουν τις παρέες τους ένα βράδυ. Όταν αντέξει κάποιος να περνά χρόνο με τον εαυτό του, μόνο κερδισμένος θα βγει καθώς μπορεί να δει καθαρότερα τις επιθυμίες του, να μάθει να αυτό-φροντίζεται, να ανακαλύψει νέες ιδέες και να ονειρευτεί. Μια καλύτερη έννοια για να το περιγράψουμε αυτό είναι αυτή της μοναχικότητας, δηλαδή να περνά κανείς χρόνο μόνος από επιλογή. Η επίπονη πλευρά αυτού είναι η μοναξιά, δηλαδή να είναι κάποιος μόνος χωρίς να το έχει επιλέξει και, ακόμη και αν δεν το επιθυμεί, να μην έχει συντροφιά. Αυτό δεν εντάσσεται στο πεδίο που συζητούμε, γιατί λείπει μια σημαντική παράμετρος: αυτή της επιλογής.

Το τέταρτο μέσο να γνωρίσει κάποιος τον εαυτό του, είναι η ψυχοθεραπεία. Κάτι που συχνά λένε οι άνθρωποι στην ψυχοθεραπεία είναι ότι ήταν το καλύτερο δώρο που έκαναν οι ίδιοι στον εαυτό τους. Το ταξίδι που κάνει κάποιος στο βαθύτερο εαυτό του, η τόλμη να αναγνωρίσει και να μιλήσει για τις επιθυμίες, τις ανάγκες και τους φόβους του και να αναλύσει τους συμβολισμούς των ονείρων του και τη χρησιμότητα των άμυνών του, συμβάλλουν στο να μάθει τον εαυτό του από όλες τις πλευρές. Εκεί κανείς μπορεί να απογοητευτεί σφόδρα, όταν για παράδειγμα δει ότι μία συμπεριφορά του που θεωρούσε θετική, στην ουσία είναι χειριστική ή ότι ένα άτομο που είχε μέσα του «σώσει» σχεδόν «αγιοποιήσει», κάθε άλλο παρά άγιος ήταν ή απλά ήταν ένας αρκετά καλός άνθρωπος, όπως και ο εαυτός.

Το «αρκετά καλός» αντί του τέλειος, δεν είναι εύκολο για όλους να το αντέξουν. Επίσης, δεν είναι εύκολο να αγαπήσει κάποιος τον εαυτό του ολόκληρο όπως λέμε, με τις καλές και τις κακές του πλευρές. Συχνά οι άνθρωποι αποδεχόμαστε όλα μας τα θετικά στοιχεία και πικραινόμαστε, αν δεν αρνούμαστε, όλα μας τα αρνητικά. Κάθε συναίσθημα ζήλιας, θυμού, φόβου ή αμφιθυμίας μας τρομάζει και αισθανόμαστε ότι εάν τα νιώθουμε, μάλλον δεν είμαστε ούτε καν «αρκετά καλοί».

Πότε σταματά κάποιος να μαθαίνει τον εαυτό του; Θα λέγαμε όταν πεθάνει, όχι φυσικά, αλλά ψυχολογικά, ή όταν κουραστεί πολύ. Όσο μένει κάποιος ενεργός και δραστήριος συναισθηματικά, όσο επιτρέπει στη ζωή να τον εκπλήσσει και αφήνει χώρο στο άγνωστο και την ανατροπή, όσο απολαμβάνει αυτά που έχει, την καθημερινότητα, μένει ζωντανός και διαρκώς εκπαιδευόμενος. Άλλωστε, γηράσκω αεί διδασκόμενος.

Τι μαθαίνει λοιπόν κάποιος όταν μαθαίνει τον εαυτό του; Από όσα είπαμε κατανοούμε πως μαθαίνει τόσο τις καλές όσο και τις κακές πλευρές του, μαθαίνει τις συναισθηματικές και λοιπές αντοχές του, τις προτεραιότητες και τις ανάγκες του. Όπως αυτά αναδύονται μέσα από σημαντικά πεδία της ζωής. Ωραίο να λαμβάνουμε δώρα αλλά επίσης ικανοποιητικό είναι να τα προσφέρουμε κιόλας. Το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να κάνει κάποιος στον εαυτό του είναι να τον αγαπήσει ολόκληρο. Να δεχθεί όλες τις πλευρές του, τις αδυναμίες του και να αναγνωρίσει όλα τα θετικά του στοιχεία. Να αντέξει το ότι ένας άνθρωπος δεν είναι τέλειος γιατί δε θα ήταν άνθρωπος, αλλά όλα τα υπέροχα της ζωής μας έχουν γίνει από τέτοιους, αρκετά καλούς ανθρώπους. Και για να μην σας παρασύρω σε άρνηση, το ίδιο ισχύει και με όλα τα άσχημα της ζωής μας! Τελικά, ας δεχθούμε ότι ο άνθρωπος είναι απλά άνθρωπος, αλλά ότι ταυτόχρονα αυτό δεν είναι καθόλου απλό!

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Γκούβα, Μ., Κοτρώτσιου, Ε. (2011). Ψυχολογικά ζητήματα σε ιστορίες φροντίδας. Αθήνα: Εκδόσεις Δημήτρης Λαγός.

Μαρούδα-Χατζούλη, Α. (2014). Η ανάγκη του ανήκειν. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήσης

Yalom, I. (2010). Ο δήμιος του έρωτα. Αθήνα: Εκδόσεις Άγρα

The post Τι μαθαίνει κάποιος όταν μαθαίνει τον εαυτό του; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Σύλβα Σαραφίδου, Ψυχολόγο, MSc, AKC

Ένα ψυχολογικό σύμπτωμα είναι ένα αίσθημα, μία σκέψη ή μία κατάσταση την οποία μπορεί κανείς να βιώνει. Όλοι μας έχουμε περάσει από άγχος, θλίψη, στρες, και όλοι μας έχουμε βιώσει διάφορα ‘συμπτώματα΄. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως όλοι πάσχουμε από ψυχικές ασθένειες. Τι διαχωρίζει όμως το σύμπτωμα από την ασθένεια; Τι σημαίνει ψυχική ασθένεια;

Η ψυχική ασθένεια μπορεί να οριστεί σε σχέση με την ψυχική υγεία. Μπορούμε να φανταστούμε τους δύο όρους σαν ένα συνεχές (continuum): στην μία άκρη του η απόλυτη ψυχική υγεία και ευεξία και στην άλλη η απόλυτη ψυχική ασθένεια. Μπορούμε να φανταστούμε αυτό το συνεχές ως μία ευθεία γραμμή. Καθώς κανείς (ή έστω σχεδόν κανείς) δεν αγγίζει την απολυτότητα, οι περισσότεροι από εμάς κυμαινόμαστε στους ενδιάμεσους τόνους. Η ψυχική υγεία και ασθένεια λοιπόν δεν είναι ‘άσπρο- μαύρο’ μα ενδιάμεσες αποχρώσεις του γκρι.Επίσης οι έννοιες δεν είναι εντελώς σταθερές: για παράδειγμα, κάποιος που απολύεται από την δουλειά του θα μετατοπιστεί στο συνεχές προς την πλευρά της ψυχικής ασθένειας (εάν βιώσει θλίψη, απογοήτευση και αισθήματα κατάθλιψης), ενώ όταν ο ίδιος βρει μία νέα δουλειά και έχει πολλές επαγγελματικές επιτυχίες θα μετατοπιστεί στο συνεχές προς την ψυχική υγεία.

Οι μετατοπίσεις προς την πλευρά της ψυχικής ασθένειας κάνουν την εμφάνισή τους ως συμπτώματα (ο συνδυασμός των οποίων τελικά θα οδηγήσει σε νόσο). Όμως, εάν όλοι βιώνουμε κατά καιρούς συμπτώματα, τι σημαίνει αυτό για την ψυχική μας υγεία; Πως διαχωρίζεται το σύμπτωμα από την πάθηση; Ένα σύμπτωμα από μόνο του μπορεί να επηρεάζει το άτομο και την καθημερινότητά του. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως το άτομο δεν μπορεί να εργαστεί, να κοινωνικοποιηθεί, να διασκεδάσει. Εάν ένα σύμπτωμα εμποδίζει το άτομο από όλα αυτά τότε μπορεί να είναι δείγμα ψυχικής ασθένειας.

Το κλειδί στην κατανόηση της βαρύτητας του συμπτώματος είναι η ίδια η λειτουργικότητα του ατόμου

Για παράδειγμα ένα άτομο που αγχώνεται με τον πολύ κόσμο βιώνει ένα σύμπτωμα, εάν όμως πάψει να βγαίνει έξω ή πανικοβάλλεται όταν συναναστρέφεται με πολύ κόσμο, τότε κλίνει προς την πλευρά της ψυχικής ασθένειας.

Αξίζει να σημειωθεί πως η λειτουργικότητα σε εργασιακό και κοινωνικό επίπεδο αποτελεί και διαγνωστικό κριτήριο του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εργαλείου (DSM). Βάση αυτού, κάποιος μπορεί να διαγνωστεί με ψυχική νόσο εάν τα συμπτώματα μειώνουν την εργασιακή και κοινωνική λειτουργικότητα, και εάν αυτή η κατάσταση παρουσιάζει διαφορά από προηγούμενη.

Αυτό γιατί είναι σημαντικό για εμάς; Ο καθένας από εμάς προσωπικά μπορεί να αναγνωρίζει σε ποιο σημείο του συνεχούς βρίσκεται την εκάστοτε φάση της ζωής του. Ταυτόχρονα, μπορεί κανείς να έχει κατά νου την δική του λειτουργικότητα – όταν παρατηρεί ότι αυτή μειώνεται τότε το σύμπτωμα αρχίζει να καταλαμβάνει μεγάλο μέρος στην καθημερινότητα. Ένα ψυχολογικό σύμπτωμα δεν είναι κάτι το καθοριστικό ή το απόλυτο. Υποδηλώνει μία δύσκολη φάση ζωής και υπονοεί πως μπορεί να υπάρξει βελτίωση.

Έτσι η ύπαρξη ενός συμπτώματος δεν πρέπει να μας τρομάζει ή να μας καθηλώνει. Ας αναγνωρίσουμε πως το σύμπτωμα είναι ελεγχόμενο και διαχειρίσιμο και πως μπορούμε να βρούμε διέξοδο.  Ένα σύμπτωμα από μόνο του δεν σημαίνει πως το άτομο δεν είναι λειτουργικό ή πως πάσχει από κάποια ψυχική νόσο. Στην περίπτωση ύπαρξης συμπτώματος, βοηθά να διαχωρίζουμε αυτό από το άτομο: είναι διαφορετικό το να πούμε ότι κάποιος βιώνει άγχος και άλλο το να τον χαρακτηρίσουμε ως αγχώδη, για παράδειγμα. Το σύμπτωμα δεν μας καθορίζει απόλυτα!

Καλό είναι να παρατηρούμε στον εαυτό μας και τα κοντινά μας πρόσωπα πιθανά συμπτώματα και (κυρίως) την μείωση της λειτουργικότητας, και να αναζητούμε βοήθεια από το περιβάλλον μας ή από ειδικούς ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρία, (2000). Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, 4η έκδοση, Washington D.C, Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρία.

Χριστοπούλου, Α., (2008). Εισαγωγή στην Ψυχοπαθολογία του Ενήλικα, Αθήνα, Εκδόσεις Τόπος.

Χαρτοκόλλης, Π., (1991). Εισαγωγή στην Ψυχιατρική, Αθήνα, Εκδόσεις Θεμέλιο.

The post Ψυχολογικά συμπτώματα: Πότε υποδηλώνουν ψυχική ασθένεια; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Τα Ψυχο-γραφήματα παρουσιάζουν κατάλογο με δομές και κέντρα που προσφέρουν ψυχοθεραπεία χαμηλού κόστους (20€ και κάτω) ή δωρεάν στο πλαίσιο πρακτικής. Παρακάτω μπορείτε να δείτε τα κοντινότερα σ’ εσάς κέντρα και να επικοινωνήσετε μαζί τους για περισσότερες λεπτομέρειες.

Εάν γνωρίζετε κάποιο άλλο που δεν έχουμε συμπεριλάβει μπορείτε να μας στείλετε email στο info@psychografimata.com

ΑΘΗΝΑ

Λόγω Ψυχής

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Κέντρο Εφαρμοσμένης Ψυχοθεραπείας

2108219210, info@psychotherapia.gr

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Ασημάκης Κέντρο Συνθετικής 

Περισσότερες πληροφορίες: 6944756051

https://asimakissynthetiki.gr

Ψ-Δίκτυο

Περισσότερες πληροφορίες: www.psy-diktyo.gr

Εργαστήριο Διερεύνηση Ανθρώπινων Σχέσεων

Περισσότερες πληροφορίες: 2108063665, 2106129290

https://ergastirio.eu/chamiloy-kostoys/

Ελληνική Ψυχαναλυτική Εταιρεία

Περισσότερες πληροφορίες: 2107214662 και 2107212828

http://www.psychoanalysis.gr/index.php/kostos

Ινστιτούτο Σχεσιακής & Ομαδικής Ψυχοθεραπείας, ΙΣΟΨ

Περισσότερες πληροφορίες: 210 6981289, Κινητό: 6932305183, info@relationalgrouptherapy.gr

https://relationalgrouptherapy.gr/contents_gr.asp?id=112

Ινστιτούτο Ομαδικής Ανάλυσης “S.H. Foulkes” (ΙΟΑΦ)

Περισσότερες πληροφορίες: 210 7218217

(Ομαδική Αναλυτική Ψυχοθεραπεία)

Εταιρεία Συστημικής Θεραπείας και Παρέμβασης (ΕΣΥΘΕΠΑΣ)

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Ελληνική Διπολική Οργάνωση (ΕΔΟ)

Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ

Ξένιος Ζεύς ΑμΚΕ

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Ψυχαναλυτικό Κέντρο Βραχείας Θεραπείας – Σύνθωμα

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Συνάντηση Κέντρο Ψυχοθεραπείας & Συμβουλευτικής

Περισσότερες πληροφορίες: 2155554342, 6948544663 και εδώ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Κέντρο Συστημικής Μελέτης και Θεραπείας

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Ε.Ψ.Υ.Κ.Α.

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

ΙΩΑΝΝΙΝΑ

Κέντρο Συστημικής Θεραπείας και Συμβουλευτικής (Κε.Συ.Θε.Σ.)

Περισσότερες πληροφορίες: 2651070434, 2152151946

https://www.kesythes.gr/1088-2/

e-ψυχοθεραπεία σήμερα

Περισσότερες πληροφορίες: info@therapytoday.gr

https://www.therapytoday.gr

ΕΞ’ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ

milamou.gr

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

therapytoday.gr

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Ε.Ψ.Υ.Κ.Α. – Εταιρία Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Αποκατάστασης 

Περισσότερες πληροφορίες εδώ

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Με το πέρασμα του χρόνου κάποιες από τις παραπάνω πληροφορίες ενδέχεται να έχουν αλλάξει. Επικοινωνήστε απευθείας με τους φορείς για επιβεβαίωση. 

The post Ψυχοθεραπεία χαμηλού κόστους appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Απαντά ο Άγγελος Λεβέντης, Ομαδικός Ψυχοθεραπευτής – Ψυχοδραματιστής
Κοινωνικός Λειτουργός, Επιστημονικά Yπεύθυνος Zen Therapy Center – Κέντρο Ψυχοθεραπείας

#Zen, η βιωματική σοφία.

#Therapy, η διαδικασία.

#Center, το κέντρο που αναζητά ο καθένας μέσα του.

Η βιωματική θεραπεία μας οδηγεί να ζούμε την Ζεν Ζωή που επιθυμούμε.

Ποιές υπηρεσίες παρέχονται στο Zen Therapy Center;

Όλο το φάσμα της προσωπικής ανάπτυξης, αυτοβελτίωσης, αυτογνωσίας, συμβουλευτικής και ψυχοθεραπείας:

• ατομικές συνεδρίες
• ομαδική ψυχοθεραπεία / ψυχόδραμα
• συμβουλευτική (προσωπικά ή επαγγελματικά θέματα)
• βιωματικά σεμινάρια
• θεματικά εργαστήρια – workshops
• yoga (asanas, πραναγιάμα, διαλογισμός, οραματισμός)
• διαδικτυακές συνεδρίες μέσω Skype, Facebook video, Viber.

Μιλήστε μας λίγο για εσάς και τη δουλειά σας.

Ως Κοινωνικός Λειτουργός εργάζομαι στον Ο.ΚΑ.ΝΑ (Οργανισμός κατά των Ναρκωτικών) και συγκεκριμένα στην προσέγγιση χρηστών στο δρόμο (streetwork) στο πλαίσιο αρωγής τους και μείωσης της βλάβης. Είναι μια πολύ ουσιαστική δουλειά με τα άτομα που βιώνουν την κοινωνική απομόνωση περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο τη σήμερον ημέρα. Η κάθε μέρα σε αυτή την εργασία με γεμίζει με ιστορίες ανθρώπων που παλεύουν να έρθουν σε επαφή και να συνδεθούν χρησιμοποιώντας ως μέσο τον πλούσιο συναισθηματικό τους κόσμο.

Ως Ψυχοθεραπευτής δραστηριοποιούμαι με ομάδες, βιωματικά σεμινάρια και ατομικές συνεδρίες τα τελευταία χρόνια και φέτος πήρα την απόφαση να ανοίξω ένα δικό μου χώρο για να τα στεγάσω. Ένα κέντρο που να αποτελέσει σημείο αυτογνωσίας, θεραπείας αλλά και συνάντησης διαφορετικών ανθρώπων που έχουν την ίδια ανάγκη, να εξελιχθούν και να ζουν μια καλύτερη Ζεν Ζωή.

Ποια είναι η ψυχοθεραπευτική σας προσέγγιση και ποιες οι σπουδές σας;

Ολοκλήρωσα τις σπουδές μου ειδικού ψυχική υγείας ως Κοινωνικός Λειτουργός στο ΤΕΙ Δυτικής Ελλάδας με βαθμό Άριστα. Κάτοχος Άδειας Ασκήσεως Επαγγέλματος (Αρ. Αδείας 91296/1784) και μέλος του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδος (Αρ. Μητρώου 1069) από το 2018.

Παράλληλα πήρα το δίπλωμα ως Ψυχοθεραπευτής-Ψυχοδραματιστής από το Κέντρο Ψυχοδραματικών Συναντήσεων Αθηνών μέσα από την εκπαίδευση στο Ψυχόδραμα, την Ψυχοθεραπεία και την Κοινωνιομετρία, με πρακτική και εποπτεία. Η εκπαίδευση στο Ψυχόδραμα ξεκινάει το 2008 έχοντας και ως εκπαιδεύτριες απευθείας μαθήτριες του Μορένο (Jacob Levy Moreno), του ιδρυτή του Ψυχοδράματος όπως τη Marcia Karp και τη Grete Leutz.

Έχω παρακολουθήσει κι συνεχίζω να παρακολουθώ ημερίδες, συνέδρια, σεμινάρια και εκπαιδευτικά προγράμματα σχετικά με την Αυτοβελτίωση, Ψυχολογία, Ψυχικής Υγεία, Κοινωνικής Εργασία, Ομαδική Ψυχοθεραπεία, Ψυχόδραμα, Δεξιότητες Δημόσιας Ομιλίας και Ηγεσίας σε Ελλάδα, σε χώρες της Ευρώπης και εξ αποστάσεως – διαδικτυακά.

Η αγάπη μου για τις πιο ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες παιδιών που φοιτούν σε σχολεία με οδήγησαν στο Μεταπτυχιακό (MEd) “Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση” στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη, αγγίζοντας τόσο θέματα ειδικής αγωγής, διαταραχών μάθησης & αναπηρίας όσο και διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, καθώς οδηγεί στην απόκτηση παιδαγωγικής επάρκειας.

Στο πλαίσιο μιας ολιστικής σφαιρικής εκπαίδευσης και εμπειρίας έχω κάνει εκπαίδευση στη μουσική (πιάνο, ανώτερα θεωρητικά, σύνθεση), στο χορό και στο θέατρο, όπως επίσης έχω ολοκληρώσει την εκπαίδευση δασκάλου γιόγκα 200 ωρών Yoga Alliance (Agni Vinyasa Yoga στο Niko Geo Hot Yoga Studio).

Πείτε μας με λίγα λόγια πώς προσεγγίζετε τους ανθρώπους που σας επισκέπτονται.

Αναγνώριση – Αποδοχή – Αγάπη, είναι για εμένα το τρίπτυχο για μια ευτυχισμένη ζωή, είναι και το τρίπτυχο που χαρακτηρίζει και τη θεραπευτική μου προσέγγιση.

Αποδοχή άνευ όρων, ώστε να μπορέσει ο κάθε άνθρωπος που έρχεται να εκφραστεί όπως ακριβώς νιώθει.

Συχνά τα άτομα έρχονται με ένα συγκεκριμένο αίτημα που θέλουν να διαχειριστούν, όταν προκύπτει κάτι που τους δυσκολεύει ή σταματάει τη φυσική ροή των πραγμάτων. Η ψυχοθεραπεία είναι αυτή η εσωτερική διεργασία για την προσωπική εξέλιξη και μπορεί να την ξεκινήσει οποιοσδήποτε νιώθει ότι θέλει να ζει μια πιο λειτουργική καθημερινότητα.

Η πρώτη συνεδρία είναι συχνά αναγνωριστική και το άτομο έχει την ανάγκη να τα πει όλα. Αυτό είναι ευπρόσδεκτο και δίνει μια εικόνα για τα θέματα που τους απασχολούν. Μέσα από στοχευμένες ερωτήσεις επιτυγχάνεται μια ιεράρχηση των αναγκών και των θεμάτων που έχουν προτεραιότητα να επεξεργαστούν σε βάθος.

Δεν είσαι ο μόνος-η, δεν είσαι μόνος-η.

Ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση στη δουλειά σας;

Οι θεραπευόμενοι έρχονται με προβλήματα και αναζητούν λύσεις και η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχουν λύσεις με τον τρόπο που το περιμένουν. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να τους βοηθήσω να αντιληφθούν ότι η ζωή δεν είναι πρόβλημα που λύνεται, δεν είναι καν πρόβλημα. Η θεραπευτική διαδικασία επιτρέπει στον κάθε άνθρωπο να μάθει να χειρίζεται με πιο λειτουργικό τρόπο τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει.

Σε μια εποχή fast-food το μαγειρευτό φαγητό που παίρνει παραπάνω ώρα έρχεται σε δεύτερη μοίρα, παρότι είναι πολύ πιο νόστιμο και θρεπτικό. Η ψυχοθεραπεία είναι μια διαδικασία που χρειάζεται να αφιερώσεις χρόνο για να ζεις μια πιο λειτουργική και απολαυστική ζωή.

Τι θα λέγατε σε κάποιον που θέλει να σας επισκεφθεί για πρώτη φορά;

Είμαι εδώ για εσένα, για ό,τι χρειαστείς να εκφράσεις.
Εδώ, μπορείς να είσαι ο εαυτός σου.

Σε  μία κοινωνία γεμάτη ταμπού, δυστυχώς υπάρχουν ακόμη οι κοινωνικές δυσκολίες του πώς επισκεπτόμαστε έναν ψυχοθεραπευτή. Η αλήθεια είναι ότι είναι δύσκολο, αλλά αν ξεπεράσεις τον εαυτό σου και κάνεις την πρώτη επίσκεψη, μετά η ασφάλεια δίνει τη θέση της στην ανασφάλεια και η δύναμη στην αδυναμία…

Ο Α. Κάλβος μας είπε σχεδόν 100 χρόνια πριν:
«Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία».

Πείτε μας μια ωραία ανάμνηση από τη δουλειά σας.

Μου έχει μείνει έντονα στη μνήμη ένα περιστατικό από ένα workshop που είχα κάνει για το θυμό. Εκεί βρέθηκε ένας πατέρας 4 παιδιών που είχε πολύ έντονο καταπιεσμένο θυμό από το δικό του πατέρα που δεν είχε την ευκαιρία να το εκφράσει ποτέ άλλοτε. Με τη βοήθεια του ψυχοδράματος μπορέσαμε να το δουλέψουμε και στο παρόν και στο μέλλον και οδηγήθηκε σε αυτό που λέμε Κάθαρση. Το πολύ εντυπωσιακό ήταν αυτό που μοιράστηκε στην επόμενη συνάντηση με την ομάδα πως η καθημερινότητά του είχε αλλάξει, πως δεν τον εκνεύριζαν πράγματα και καταστάσεις όπως παλιά, πως δε θύμωνε τόσο εύκολα και πως βελτιώθηκε η επαφή που είχε με τα παιδιά του.

Ως Ψυχοθεραπευτής γνωρίζω ότι κάποια πράγματα χρειάζονται αρκετό χρόνο. Ειδικά όταν πρόκειται για παιδικά βιώματα χρειάζεται να επεξεργαστούν με προσοχή για να μην επανατραυματιστεί ο θεραπευόμενος, όμως το Ψυχόδραμα είναι ένα αποτελεσματικό θεραπευτικό εργαλείο που δημιουργεί αυτές τις συνθήκες ασφάλειας ώστε να μπορέσει το άτομο τόσο να εκφράσει αυτό που κουβαλάει όσο και να λυτρωθεί με ένα άμεσο τρόπο, ακόμα και σε μια μόνο ατομική συνεδρία ή συνάντηση της ομάδας.

Πώς μπορεί να ξεκινήσει κάποιος;

Πολλοί άνθρωποι έρχονται στα θεματικά εργαστήρια για να γνωρίσουν το Ψυχόδραμα και την ομαδική διεργασία, άλλοι ξεκινούν με μια ατομική συνεδρία. Προαπαιτείται τηλεφωνική ή ηλεκτρονική επικοινωνία για τη συμμετοχή σε σεμινάριο/εργαστήριο ή για την πρώτη συνεδρία.

Πώς μπορεί να σας βρει κάποιος ή να κλείσει μαζί σας ραντεβού;

Μπορεί να καλέσει στα τηλέφωνα 693 2033 752, 210 7782 381 (τηλεφωνητής), να στείλει ένα email στο angelosleventis@gmail.com ή να αναζητήσει πρώτα περισσότερες πληροφορίες στο www.angelosleventis.gr.

Αν θέλει κάποιος-α άμεσα να κλείσει ραντεβού μπορεί μέσω Doctor Anytime:

https://www.doctoranytime.gr/d/Psychologos/leventis-aggelos

ή μέσω Facebook: https://www.facebook.com/zentherapycentergr/

όπου θα βρει εύκολα όλες τις διαθέσιμες μέρες και ώρες.

Το Zen Therapy Center – Κέντρο Ψυχοθεραπείας στεγάζεται σε έναν ειδικά διαμορφωμένο φωτεινό και δημιουργικό χώρο στην οδό Μικράς Ασίας 31, 11527 (Google Maps) στο κέντρο της Αθήνας (Γουδή) πλησίον μετρό Μέγαρο Μουσικής & Ιπποκράτειο / Λαϊκό.

The post Γνωρίστε τον Άγγελο Λεβέντη & το Zen Therapy Center – Κέντρο Ψυχοθεραπείας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.