Από τον Μιχαλόπουλο Ευάγγελο, πτυχιούχο ψυχολογίας

Αυτή είναι μια ερώτηση που έχει απασχολήσει για αιώνες φιλοσόφους, ψυχολόγους, ποιητές και προπαντός τους καθημερινούς ανθρώπους, καθώς έχει σοβαρές ψυχοσωματικές επιπτώσεις.

Ο δείκτης διαζυγίων έχει ανέβει αρκετά μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και οι λόγοι είναι πολλοί. Για το σκοπό αυτό, στο παρόν άρθρο θα επικεντρωθούμε σ’ έναν παράγοντα, σε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, αυτή ανάμεσα στου παιδιού και στο άτομο που το φροντίζει (συνήθως η μητέρα). Η σχέση αυτή δεν είναι μια καινοτομία του σήμερα, αλλά είναι μια μεγάλη κληρονομιά που αποκτήθηκε από τους προγόνους μας, ίσως και από την ανθρωπογένεση. Με άλλα λόγια, η συμπεριφορά αυτή είναι εξελικτική, όπου ένας βαθύς και μακροπρόθεσμος δεσμός αναπτύσσεται ώστε να ικανοποιήσει της σωματικές και ψυχολογικές ανάγκες του παιδιού και που ταυτόχρονα θα το προστάτευε από ένα σκληρό και επικίνδυνο περιβάλλον (επιβίωση) για να μπορέσει να μεγαλώσει και στην συνεχεία να αναπαράγει (Szesenwol και Simpson, 2018).

Οι θεμελιώδες αρχές του δεσμού αυτού έχουν εξελιχτεί μέχρι και σήμερα, και είναι σχεδόν ίδιες. Το μόνο που αλλάζει είναι η λειτουργία και το περιβάλλον, δηλαδή οι σωματικές ανάγκες σήμερα μπορούν να καλυφθούν με ένα μπιμπερό, ενώ οι ψυχολογικές (δυσφορία) καλύπτονται δίνοντας για παράδειγμα του παιδιού μια αγκαλιά ή ένα παιχνίδι. Η σχέση αυτή που αναπτύσσεται λέγεται δεσμός/προσκόλληση (attachment) και ξεκινά από την ‘κούνια’ μας μέχρι και τον θάνατο μας. Με λίγα λόγια, προσκόλληση είναι ένας βαθύς και έντονος συναισθηματικός δεσμός που αναπτύσσεται μεταξύ δυο ατόμων, για παράδειγμα, παιδί-δάσκαλος, μητέρα-κόρη και ούτω τω καθεξής που έχει σαν πρωταρχικό σκοπό την επιβίωση και την ανάπτυξη μας τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά (Bretherton, 1992).

Ο βαθμός της ποιότητας της πρωταρχικής σχέσης γονέας-βρέφος/παιδί, καθώς και οι υπόλοιπες σημαντικές σχέσεις που θα αναπτύξουμε καθώς μεγαλώνουμε, θα επηρεάσει αργότερα τον τρόπο με τον οποίο θα δεσμευτούμε στις ερωτικές μας σχέσεις.

Όταν φτάσουμε στην ενηλικίωσή μας προκύπτουν τέσσερις τύποι προσκόλλησης. Οκαθένας από εμάς κατατάσσεται σε ένα από τα παρακάτω μοντέλα δεσμού:

1. Τύπος ασφαλής
2. Τύπος εμμονικός
3. Τύπος αποφευκτικός/απορριπτικός
4.  Τύπος φοβικός

Ο ασφαλής τύπος αναπτύσσεται όταν το παιδί έχει ποιοτικές και υγιείς σχέσεις με τη μητέρα του, δηλαδή, η μητέρα ανταποκρίνεται με συνεπή και θετικό τρόπο προς τις σωματικές και ψυχολογικές ανάγκες του βρέφους/παιδιού. Αυτό συνεπάγεται ότι είναι πολύ πιθανόν ν’ αναπτύξει υγιείς ερωτικές σχέσης στην ενηλικίωσή του, καθώς αυτοί οι σύντροφοι αναπτύσσουν ευνοϊκές και θετικές συμπεριφορές μέσα στις σχέσεις τους. Εμπιστεύονται τους συντρόφους τους, μοιράζονται τα συναισθήματα τους, παρέχουν υποστήριξη, αισθάνονται άνεση και περνάνε συνήθως ευχάριστα. Γενικά, οι σχέσεις τους τείνουν να είναι δυνατότερες, πιο μακροπρόθεσμες και περισσότερο ικανοποιητικές από τους άλλους ανασφαλείς τύπους προσκόλλησης που θα δούμε αμέσως παρακάτω. Πάραυτα, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουν δυσκολίες μέσα στις σχέση τους, αλλά έχουν την ικανότητα να τις ξεπερνούν πιο γρήγορα και λιγότερο ανώδυνα σε σύγκριση με τους ανασφαλείς τύπους προσκόλλησης. Επίσης η συχνότητα των προβλημάτων που παρουσιάζονται στα ασφαλή τύπους ζευγάρια είναι σχετικά λιγότερη σε σχέση με τους μη-ασφαλής τύπου ζευγαριών (McNulty και Shaw, 2018).

Εμμονικός/αγχώδης (preoccupied) είναι ένας ανασφαλής τύπος προσκόλλησης που οι σύντροφοι σχηματίζουν πολύ στενές σχέσεις και φοβούνται την εγκατάλειψη. Είναι απορροφημένοι και έχουν εμμονή για την σχέση τους. Οι σύντροφοι σε αυτήν την κατηγορία δηλώνουν ότι διασκεδάζουν την πολύ στενή επαφή με τον σύντροφο τους, αλλά τείνουν να έχουν πολύ άγχος και αρνητικές συμπεριφορές λόγο του φόβου της εγκατάλειψης, γι’ αυτό έχουν μεγάλα επίπεδα ζήλειας σε σχέση με έναν ασφαλή τύπο συντρόφου, όταν υποψιαστούν ότι χάνουν τον σύντροφο τους από κάποιον τρίτον. Ο φόβος τις εγκατάλειψης, τους κάνει να είναι υπερβολικά υποψιασμένοι και σε πολλές περιπτώσεις ‘γεννούν’ ιστορίες που δεν ισχύουν. Επίσης, φοβούνται την πιθανότητα ότι ο σύντροφος τους θα ανακαλύψει τυχών ελλείμματα στην συμπεριφορά τους και θα τους εγκαταλείψει. Εμφανίζονται νευριασμένοι ή απογοητευμένοι όταν οι ανάγκες τους για προσκόλληση, δηλαδή να έρθουν σε στενή σχέση με τον άλλον σύντροφο δεν ικανοποιείται. Επίσης, τείνουν να είναι αγχώδεις, απαιτητικοί και προσπαθούν να πάρουν τον έλεγχο σε μια προσπάθεια να έρθουν όσο πιο κοντά γίνεται μέσα στην σχέση τους, ενώ ο άλλος σύντροφος προσπαθεί να κρατήσει μια απόσταση.

Το ‘εγώ’ (self) του εμμονικού συντρόφου είναι σε σμίκρυνση όταν είναι έξω από σχέση ψάχνοντας ν’ απαγκιστρωθεί από κάποιο άλλο εγώ, ρουφώντας του ενέργεια ώστε να μεγεθύνει. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο άλλος σύντροφος να κουράζεται, να απογοητεύεται και να γίνεται μη-διαθέσιμος. Όταν η σχέση τελειώνει, το εμμονικό ‘εγώ’ συνεχίζει το ψάξιμο δημιουργώντας ένα φαύλο κύκλο. Επίσης, οι εμμονικοί σύντροφοι κυριεύονται από φόβο όταν ξέρουν ότι ο σύντροφος τους δεν τους αγάπα στον βαθμό που πιστεύουν, δεν είναι ανταποκρίσιμος και διαθέσιμος σε αυτούς· τότε τα επίπεδα του άγχους ανεβαίνουν. Αυτοί οι τύποι συντρόφων είναι σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένοι από τον σύντροφό τους και στην ‘extreme’ μορφή τους, θα κάνουν τα πάντα για να μην τους χάσουν, καταφθάνοντας ακόμα και στην βία. Ο τύπος αυτός της προσκόλλησης προέρχεται από το πώς η μάνα ανταποκρίνεται προς τις ανάγκες του παιδιού, δηλαδή έρευνες έχουν βρει ότι εάν η μητέρα δεν ικανοποιεί της ανάγκες του παιδιού τότε όταν μεγαλώσει θα κοιτάξει να τις ικανοποιήσει από κάπου αλλού, και αυτός είναι συνήθως ο σύντροφος (McNulty και Shaw, 2018).

Αποφευκτικός/Απορριπτικός (dismissing) τύπος, είναι το αντίθετο από τον εμμονικό τύπο προσκόλλησης. Εδώ οι σύντροφοι φαίνονται να μην εξαρτούνται καθόλου από τον σύντροφο τους, και θέλουν οι άλλοι να εξαρτούνται από αυτούς. Έχουν χαμηλά επίπεδα άγχους για το εάν τους εγκαταλείψει ο σύντροφός τους, αλλά υψηλό επίπεδο άγχους όταν επρόκειτο να έρθουν σε στενή επαφή με τον σύντροφό τους. Γι’ αυτό μες στην σχέση τους φαίνονται ‘κρύοι’ και αποφεύγουν να έχουν επαφή με τον σύντροφο τους, συγκεκριμένα είναι συναισθηματικά απόμακροι ιδιαίτερα όταν είναι κάτω από συναισθηματική δυσφορία. Δείχνουν ότι δεν ανησυχούν και δεν ενδιαφέρονται για κλειστές τύπου σχέσεις δηλαδή αποφεύγουν σωματικές επαφές όπως η αγκαλιά ή το φιλί, καθώς δείχνουν ότι θεωρούν τους άλλους ασήμαντους. Έχουν μάθει από τις πρώτες επαφές με τους γονείς να μην δείχνουν ότι είναι ‘τρωτοί’ και ότι είναι επαρκείς, δηλαδή όλες οι ανάγκες τους είναι καλυμμένες, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι. Γι’ αυτό, όταν φοβούνται ή είναι απογοητευμένοι προτιμούν να το κρύψουν από τον σύντροφό τους για να αποφύγουν πιθανή στενή επαφή και ότι ίσως θα πέσουν στην υπόληψή τους. Αυτός ο τύπος συντρόφων αναπτύσσει ένα πρότυπο που βασίζεται στην ιδέα ότι για να διατηρήσεις μια σχέση θα πρέπει να δείξεις στον άλλον ότι δεν τον χρειάζεσαι. Ο συγκεκριμένος αυτός τύπος προσκόλλησης προέρχεται από τις ασυνεπείς ανταποκρίσεις της μάνας προς το νεογέννητο/παιδί (McNulty και Shaw, 2018).

Φοβικός (fearful), αυτός είναι ο τρίτος και τελευταίος τύπος της ανασφαλούς προσκόλλησης. Οι όποιοι σύντροφοι εδώ, πιθανόν να έχουν βιώσει κακούς και βλαβερούς γονείς. Φοβούνται να έρθουν κοντά με τον σύντροφό τους από φόβο μην πληγωθούν αργότερα. Δείχνουν ότι δεν είναι εξαρτημένοι συναισθηματικά από τον σύντροφο τους, αλλά από την άλλη φοβούνται και αγχώνονται μην εγκαταλειφθούν. Νοιώθουν ότι δεν μπορούν να αγαπηθούν και ότι οι σύντροφοί τους δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους, αποφεύγοντας τις κλειστές σχέσεις λόγω της απόρριψης. Είναι παθητικοί και φοβούνται να μιλήσουν για να μην χάσουν τον σύντροφο τους, γι’ αυτό βιώνουν ‘φτωχές’ σχέσεις όπως και τους άλλους ανασφαλείς τύπους προσκόλλησης (Anyika, 2018).

Συνοψίζοντας, ο πρώτος δεσμός με τους γονείς, συνήθως με την μητέρα μας, είναι σημαντικός γιατί γεννά προσδοκίες, πιστεύω, σκέψεις και συμπεριφορές όπου αποτελεί μέρος τις προσωπικότητας μας, καθώς οι μελλοντικές μας σχέσεις κτίζονται πάνω σ’ αυτήν. Οι ασφαλείς τύποι συντρόφων βιώνουν ευχάριστες, ασφαλές, έμπιστες, υγιείς και μακροπρόθεσμες σχέσεις, σε σύγκριση με τους ανασφαλείς τύπους προσκόλλησης (εμμονικός, απορριπτικός και φοβικός) που βιώνουν τοξικές και βραχυπρόθεσμες σχέσεις. Πάρ’ όλα αυτά, αυτό δεν σημαίνει ότι οι ασφαλείς τύποι συντρόφων δεν βιώνουν δυσκολίες μέσα στις σχέσεις τους. Είναι σημαντικό εδώ να πούμε ότι οι τύποι προσκόλλησης δεν είναι ‘πάγιοι’ αλλά επηρεάζονται από τα δραματικά γεγονότα της ζωής, δηλαδή μια σοβαρή αρρώστια, ένας χωρισμός, ένα τροχαίο και στην ακραία περίπτωση, ένας θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να αλλάξει τον τύπο από ασφαλή σε μη-ασφαλή.

Βλέπουμε πως ανάλογα με τον τύπο δεσμού που ο καθένας μας φέρνει από το παρελθόν, επηρεάζει τα συναισθήματα μας, και σε μεγάλο βαθμό καθορίζει την έκβαση των σχέσεων. Δυστυχώς, από τα στοιχεία που προκύπτουν από τις έρευνες στην θεραπεία ζευγαριών, τα πιο συχνά ζευγάρια που σχηματίζονται είναι όταν ο ένας σύντροφος είναι διαθέσιμος (εμμονικός) και ο άλλος μη-διαθέσιμος (απορριπτικός η φοβικός), που σημαίνει ότι η σχέση έχει πολλές πιθανότητες να αποτύχει. Αυτό συνεπάγεται ότι οι σχέσεις που αναπτύσσουμε είναι δυαδικές και δυναμικές, καθώς ο ένας τύπος της προσκόλλησης προσπαθεί να ‘κουμπώσει’ σ’ έναν άλλον.

Όπως είδαμε, η προσκόλληση είναι επίσης ένα βιολογικό σύστημα προσέγγισης, το όποιο υπάρχει από τη γέννησή μας. Σαν θεωρία είναι σημαντική γιατί συμβάλλει στην επιβίωση, αναπαραγωγή και ανάπτυξη, οργανώνει και εξηγεί μοτίβα συμπεριφοράς συμφώνα με τον τύπο, προβλέπει την έκβαση της σχέσης σε έναν ικανοποιητικό βαθμό, περιέχει το στοιχείο του συναισθήματος και τις κοινωνικοποίησης με το μεγαλύτερο μέρος της συμπεριφοράς αυτής να είναι υποσυνείδητη. Με κάποια τεστ μπορούμε να βρούμε το δικό μας τύπο προσέγγισης και με την ψυχοθεραπεία κάποιος που έχει ανακαλύψει ότι είναι μη-ασφαλής μπορεί να γίνει ασφαλής, δημιουργώντας όμορφες και υγιείς σχέσεις.

Βιβλιογραφία

Anyika, R, (2018) The fearful avoidant attachment style. Retrieved from:https://www.emotionenhancement.com/single-post/Attachment-Styles-In-Adults/The-Fearful-Avoidant-Attachment-Style

Bretherton, I, (1992) The origins of attachment theory: John Bowlby and Mary Ainsworth. Developmental Psychology (1992), 28, 759-775

McNulty, N, Shaw, S (2018) Adult Attachment Theory. Retrieved from: https://www.psychologyinaction.org/psychology-in-action-1/2018/5/1/adult-attachment-theory

Szesenwol, O, Simpson, A, J (2018) Attachment within life history theory: an evolutionary perspective on individual differences in attachment. ScienceDirect, vol (25), pages 65-70. Retrieved from: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352250X18300198?via%3Dihub

The post Γιατί τις περισσότερες φορές οι ερωτικές σχέσεις αποτυγχάνουν; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Της Carley Hauck
Επιμέλεια – Μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγος, MA, υπ. διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου

Μήπως συνηθίζετε να λέτε «ναι» στους άλλους και να το μετανιώνετε πικρά αργότερα; Πιστεύετε ότι πρέπει να βοηθάτε τους άλλους και ότι συχνά πρέπει να δώσετε πρώτα, για να λάβετε; Δεν είστε μόνοι. 

Πολλοί έχουμε αναπτύξει την πεποίθηση ότι πρέπει να είμαστε καλοσυνάτοι, ευχάριστοι ή και χρήσιμοι, καταστέλλοντας τα συναισθήματα και τις ανάγκες μας για να αξιωθούμε την αγάπη ή να χαίρουμε σεβασμού. Αυτή η αντίληψη, φυσικά, δεν είναι σωστή και αποτελεί ακόμα έναν στόχο που είναι αδύνατον να πραγματοποιηθεί. Όταν δίνουμε για να πάρουμε, καταλήγουμε συχνά να νιώθουμε θυμό και δεν θέτουμε υγιή όρια τόσο στην προσωπική όσο και στην επαγγελματική μας ζωή.

Στην αρχή του έτους είχα μια παρουσίαση σε μια ομάδα 100 εργαζομένων με θέμα την αύξηση της ανθεκτικότητας στο άγχος. Κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου, ρώτησα τους υπαλλήλους τι προκαλούσε άγχος στη ζωή τους. Μια από τους υπαλλήλους, με το όνομα Cheryl, είπε: «Το αφεντικό μου, μου προκαλεί άγχος.» Όταν ζήτησα περισσότερες διευκρινίσεις, είπε στην ομάδα ότι αρκετές φορές την ημέρα το αφεντικό της συνήθιζε να της στέλνει αγχωτικά μηνύματα με διαταγές όπως: «Έλα στο γραφείο μου τώρα!». Η Cheryl είπε ότι όταν λάμβανε αυτά τα μηνύματα, πάγωνε και δεν ήξερε τι να κάνει ή να πει για αρκετά λεπτά. Δεν αισθανόταν ασφαλής να απευθυνθεί στο αφεντικό της για όσο διαρκούσε ο θυμός του και προτιμούσε να αποφεύγει τη σύγκρουση, οπότε δεν έκανε τίποτα.

Αυτό το πρότυπο αλληλεπίδρασης παγιώθηκε ανάμεσά τους: Μετά από κάθε προσταγή, η Cheryl «κατέβαζε το διακόπτη» αυτόματα και περίμενε μέχρι να αισθανθεί έτοιμη να απαντήσει. Αυτή η στάση της προκαλούσε ακόμα πιο επιθετικές εκρήξεις από την πλευρά του αφεντικού της και έτσι δημιουργήθηκε ένας φαύλος κύκλος: εκείνη πάγωνε και ο προϊστάμενος «έπαιρνε φωτιά». Και το πιο σημαντικό για τη Cheryl που δεν έβαζε υγιή όρια στην εργασία ήταν ότι επαναλάμβανε το ίδιο πρότυπο συμπεριφοράς όταν προέκυπτε κάποια σύγκρουση στο σπίτι.

Τι σημαίνει “συμπονετικό όριο”;

Το “συμπονετικό όριο” είναι μια έννοια που χρησιμοποιώ τα τελευταία χρόνια με τους μαθητές και τους πελάτες μου. Το ορίζω ως αντιμετώπιση της οποιασδήποτε δυσκολίας προκύπτει με συμπόνια και ενεργή ακρόαση της ανάγκης μου να είμαι συμπονετική τόσο με τον εαυτό μου όσο και με κάθε άλλο εμπλεκόμενο άτομο. Όταν ένα όριο καταπατάται, το πρώτο συναίσθημα που αισθανόμαστε συχνά είναι ο θυμός. Ο θυμός χρησιμεύει στο να μας προστατεύει από κινδύνους και να μας υπενθυμίζει ότι πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τα όριά μας, ώστε να αποκαταστήσουμε την αρμονία. Η πρακτική της καλλιέργειας συμπονετικών ορίων αποδείχτηκε εξαιρετικά ευεργετική στην προσωπική και επαγγελματική ζωή μου.

Πότε δεν βάζουμε συμπονετικά όρια;

• Όταν λέμε «ναι», ενώ στην πραγματικότητα θέλουμε να πούμε όχι.
• Όταν τα προβλήματα των άλλων ανθρώπων γίνονται προτεραιότητες για εμάς.
• Όταν παραμελούμε σημαντικά ζητήματα που μας προκαλούν ανησυχία σχετικά με το σπίτι ή την εργασία.
• Όταν υποφέρουμε σωματικά γιατί υπάρχει τόσο μεγάλη συγκέντρωση στα εξωτερικά ερεθίσματα σε βαθμό που αγνοούμε τις ανάγκες μας όπως ο ύπνος, ο διαλογισμός, η άσκηση, οι διακοπές και γενικότερα τη μέριμνα για τον εαυτό μας.
• Όταν ανεχόμαστε την κακοποίηση στις σχέσεις μας.
• Όταν γινόμαστε υπερβολικά απολογητικοί και δεν εκφράζουμε αυτό που πραγματικά αισθανόμαστε και χρειαζόμαστε.

Ο θυμός στο χώρο εργασίας πυροδοτείται συχνά σε κοινωνικές περιστάσεις, όταν για παράδειγμα, ένας συνεργάτης δεν αναλαμβάνει το μερίδιο που του αναλογεί σε ένα πρότζεκτ, ο προϊστάμενος δεν αναγνωρίζει τους μόχθους σας ή όπως στο παραπάνω παράδειγμα, το αφεντικό είναι πολύ νευρικό και σας συμπεριφέρεται απαίσια. Στην περίπτωση της Cheryl, το άγχος του αφεντικού μετατρέπεται σε έκδηλο, ασυγκράτητο θυμό προς την υπάλληλό του.

Ο θυμός και ο καθορισμός ορίων συνδέονται άμεσα. Ο θυμός είναι ένα από τα συναισθήματα που αισθανόμαστε όταν αντιλαμβανόμαστε κάτι ως απειλή. Όταν απειλούμαστε, απελευθερώνουμε την ορμόνη επινεφρίνη, ακολουθούμενη από νορεπινεφρίνη (νοραδρεναλίνη). Αυτές οι ορμόνες προετοιμάζουν το σώμα μας ν’ αντιδράσει αυξάνοντας τον καρδιακό ρυθμό και την πίεση του αίματός μας και με σκοπό να αντιδράσουμε με πάλη, φυγή ή «πάγωμα».

Ένας πιο υγιής τρόπος ν’ αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες

Πολλοί έχουμε αναπτύξει σχεδόν αυτοματοποιημένες αντιδράσεις στις δύσκολες καταστάσεις. Με την πάροδο του χρόνου, όσο πιο συχνά ανταποκρίνεται κάποιος με έναν ορισμένο τρόπο, τόσο περισσότερο ισχυροποιούνται οι νευρώνες που μεταφέρουν πληροφορίες από και προς τον εγκέφαλο – καθιστώντας όλο και πιο δύσκολο να αλλάξουμε την άμεση αντίδραση όταν αντιλαμβανόμαστε κάτι ως απειλητικό. Ωστόσο, μια πρακτική τακτικού διαλογισμού μπορεί να μας βοηθήσει να επιλέξουμε να κάνουμε μια παύση πριν αντιδράσουμε, ώστε να έχουμε το χρόνο να διερευνήσουμε όλα τα συναισθήματα και τις ανάγκες μας.

Ο θυμός είναι ένα αίσθημα στο οποίο δεν είχα δώσει αρκετό χώρο στη ζωή μου, σε αντίθεση με το φόβο και τη θλίψη, που είχαν γίνει φίλοι μου. Καθώς το να εκφράζω το θυμό μου συνεπαγόταν μπελάδες τόσο όταν ήμουν έφηβη όσο και όταν ενηλικιώθηκα, έμαθα να τον καταπνίγω. Παρ’ όλα αυτά, ο θυμός έφτασε στο σημείο να εξωτερικεύεται με τρόπους βλαβερούς για εμένα και τους άλλους, γιατί δεν του επέτρεπα να εκφράζεται όταν ήταν δικαιολογημένος. Εάν δεν επιτρέψουμε στους εαυτούς μας να βιώσουμε το θυμό μας με καλοσύνη και αποδοχή, δεν μπορούμε να θέσουμε υγιή όρια και αυτό μπορεί να βλάψει εμάς και τους άλλους.

Τώρα που είμαι μεγαλύτερη και σοφότερη, είμαι πιο ανοικτή στην έκφραση και αποδοχή του θυμού.

Οι δύο ερωτήσεις που απευθύνω στο θυμό όταν παρατηρώ ότι έρχεται είναι:

• Τι πρέπει να προστατευθεί;
• Τι πρέπει να αποκατασταθεί;

Αυτά τα ερωτήματα είναι χρήσιμα επειδή μου επιτρέπουν να ανακαλύψω και να αποκαταστήσω τα όριά μου με συμπόνια για τον εαυτό μου και τους άλλους. Έχω διαπιστώσει ότι ο θυμός είναι δώρο και έρχεται για να με προστατεύσει από κινδύνους. Ο θυμός ίσως είναι ένας ισχυρός σύμμαχος, και από αυτόματη αντίδραση μπορεί να μετατραπεί σε κινητήρια δύναμη που γεμίζει την καρδιά μας με θάρρος.

Πέντε βήματα για να σχεδιάσουμε τα συμπονετικά όριά μας

1. Εντοπίστε τη στιγμή κατά την οποία αισθάνεστε ότι έχει καταπατηθεί ένα όριο.
   Ποιες σωματικές αισθήσεις αναδύονται στο σώμα σας; Σε ποιο σημείο του σώματός σας αισθάνεστε τα περισσότερα ερεθίσματα; Τι αισθάνεστε;

Είχα την ευκαιρία να δουλέψω με την Cheryl πάνω στο πώς να δημιουργήσει ένα συμπονετικό όριο. Παρατήρησε ότι τα περισσότερα σωματικά συμπτώματα προέρχονταν από τα χέρια και την κοιλιά της. Η Cheryl αυτό που ένιωθε ήταν θυμός, φόβος και κυρίως οργή.

2. Προσεγγίστε τα συναισθήματά σας με καλοσύνη.

Προκειμένου να παραμείνει στο δύσκολο συναίσθημα της οργής, ενθάρρυνα την Cheryl να του απευθυνθεί σαν να πρόκειται για ένα άτομο, με ευγενικό και δεκτικό τρόπο. Η Cheryl είπε: «Θυμέ, εκτιμώ ότι μου επισημαίνεις ότι τα όρια μου έχουν καταπατηθεί και με φροντίζεις». Ήταν σε θέση να επαναλαμβάνει αυτή τη δήλωση ξανά και ξανά για να ανακουφίζει τον εαυτό της όταν πραγματικά ήθελε να διώξει μακριά το θυμό.

3. Εντοπίστε ποιες ανάγκες σχετίζονται με τα συναισθήματά σας.

Στην περίπτωση της Cheryl, εκείνη αισθανόταν θυμό και με επίγνωση κατάφερε να τον παρατηρήσει, να τον διατηρήσει και να του απευθύνει το ερώτημα ανοικτά: «Τι είναι ανάγκη να προστατεύσουμε; Τι πρέπει να αποκατασταθεί;»

4. Αναγνωρίστε το δικό σας συμπονετικό όριο.

Η Cheryl αναγνώρισε την ανάγκη της να αισθάνεται ασφαλής στην εργασία και ειδικά σε σχέση με τις απαιτήσεις του αφεντικού της. Χρειαζόταν έναν πιο ήρεμο τρόπο επικοινωνίας κσι ήθελε να της απευθύνονται με σεβασμό, ώστε να μπορεί να είναι περισσότερο συγκεντρωμένη και παραγωγική.

5. Εκφράστε τα συμπονετικά όρια με λόγια.

• Ξεκινήστε με μια θετική δήλωση (μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τα παρακάτω παραδείγματα στην εργασία ή στο σπίτι):
  Εκτιμώ όλα όσα έχεις συνεισφέρει στην ομάδα μας.
  Εκτιμώ τη φιλία μας και δεν ξεχνώ πόσο με φροντίζετε και με υποστηρίζετε πάντα.Cheryl: Μου αρέσει να συνεργάζομαι με εσάς και να αναδεικνύουμε μαζί τις καινοτόμες δράσεις του τμήματος μας.

• Να είστε άμεσοι και συγκεκριμένοι.
  Cheryl: Θα ήθελα να βρούμε έναν πιο αποτελεσματικό τρόπο επικοινωνίας σε σχέση με τα επείγοντα θέματα που προκύπτουν στη δουλειά. 

• Ηγηθείτε με συμπόνια.
  Cheryl: Καταλαβαίνω ότι έχετε πολλές προθεσμίες που σας πιέζουν και χρειάζεστε άμεσες λύσεις. Είμαι εδώ για να σας βοηθήσω. Αυτό θέλω. Εάν έχετε κάτι που είναι επείγον, παρακαλώ στείλτε μου ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου σχετικά με αυτό, τι χρειάζεστε και το χρονοδιάγραμμα για το πότε πρέπει να το έχω φέρει εις πέρας. Δεν θα ήθελα να λαμβάνω μηνύματα από εσάς κάθε λίγο, γιατί αποσυντονίζομαι και δεν ξέρω πώς ν’ αντιδράσω, γεγονός που κάνει και τους δυο μας λιγότερο αποτελεσματικούς.

• Συζητήστε με τον όποιον άλλο εμπλέκεται.
  Ζητήστε την άποψη των άλλων: «Είστε ευχαριστημένοι με αυτό; Έχετε κάποια άλλη πρόταση που θα λειτουργούσε καλύτερα για σας;»

• Μη μένετε προσκολλημένοι στο αποτέλεσμα.
  Μπορεί να μην πάρετε αυτό που επιθυμείτε, αλλά είναι σημαντικό να μοιράζεστε την «αλήθεια» σας με καλοσύνη. Εάν δεν τιμούμε το αληθές, τότε τα όριά μας συνεχίζουν να παραβιάζονται και αδυνατούμε να δείξουμε συμπόνια στον εαυτό μας ή σε οποιονδήποτε άλλο.

Ο θυμός, όταν διοχετεύεται σωστά, μπορεί να θέσει υγιή όρια χωρίς να καταπατήσει τα όρια των άλλων. Αυτό σημαίνει να ζει κανείς θαρραλέα και με συμπόνια, κάτι που ο κόσμος μας χρειάζεται.

Έχω διαπιστώσει ξανά και ξανά ότι ένα πρόσωπο που ηγείται με συμπόνια στον εργασιακό του χώρο, μπορεί να ξεκινήσει μια πραγματική επανάσταση περισσότερης καλοσύνης και ευεξίας στους εργασιακούς χώρους. Θα ήθελες να γίνεις ένας τέτοιος άνθρωπος σήμερα; Ναι!

Πηγή: www.mindful.org

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Πώς να αντιμετωπίσετε τους του τοξικούς ανθρώπους στη δουλειά

The post Πώς να βάλετε τα όριά σας χωρίς να πληγωθεί κανείς (και κυρίως εσείς) appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Επιμέλεια – Μετάφραση: Ελεάνα Πανδιά, Επικοινωνιολόγος, MA, υπ. διδάκτωρ Παντείου Πανεπιστημίου
Συγγραφέας: Oliver Burkeman

Είναι δύσκολο να σκεφτεί κάποιος μια συνθήκη στην οποία δεν χρησιμεύει ιδιαίτερα η δύναμη της θέλησης. Οι αποφάσεις που παίρνετε στην αρχή κάθε χρονιάς δεν θα ήταν αλλιώς, τόσο βραχύβιες. Θα μπορούσατε να σταματήσετε να ξοδεύετε το χρόνο σας στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, να βουλιάζετε στην απελπισία για την κατάντια του σύγχρονου κόσμου και να βρείτε τη δύναμη και την αυτοπειθαρχία να συμμετέχετε σε κάποια φιλανθρωπική οργάνωση ή να κάνετε κάποια δωρεά. Με όχημα την πολιτική ευαισθησία που στην πραγματικότητα δεν είναι κάτι περισσότερο από διευρυμένη ατομική θέληση, μπορούμε να καθυστερήσουμε τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ή να εμποδίσουμε αλαζόνες κρυφο-φασίστες να έρχονται στην εξουσία. Εν’ ολίγοις, θα ήταν υπερβολικό να αναμένουμε από τους ψυχολόγους να ανακαλύψουν τη συνταγή με την οποία θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε και να διατηρούμε ακμαία τη δύναμη της θέλησής μας.

Είναι σίγουρα εφικτό να αλλάξεις τις συνήθειές σου, αλλά η ισχυρή θέληση δεν είναι πανάκεια. Η γνώση που έχουμε συγκεντρώσει εδώ και σχεδόν δυο δεκαετίες, ήταν ότι η δύναμη της θέλησης, μοιάζει με μυ. Αυτό σημαίνει ότι μπορείς να την ενδυναμώσεις με συστηματική άσκηση, αλλά και ότι μπορεί να την εξαντλήσεις αν την εστιάζεις διαρκώς σε μια κατεύθυνση (να πιέζεις τον εαυτό σου να εργαστεί, ενώ στην πραγματικότητα θα προτιμούσες να μπεις στο facebook), μειώνοντας τα αποθέματα που θα ήθελες να διοχετεύσεις σε άλλους σκοπούς (όπως να αρνηθείς την τρίτη μπύρα μετά τη δουλειά). Σε μια σημαντική έρευνα του 1998, ο κοινωνικός ψυχολόγος Roy Bauermeister και οι συνάδελφοί του προσέφεραν σε δυο ομάδες ανθρώπων ένα μπολ με ραπανάκια και ένα μπολ με μπισκότα σοκολάτας με την οδηγία ότι ο καθένας μπορούσε να πάρει είτε μόνο ραπανάκια ή μόνο μπισκότα. Πίστευαν ότι χρειάζεται αυτοπειθαρχία από την πλευρά εκείνων που επέλεξαν τα ραπανάκια ώστε να αντισταθούν στα μπισκότα. Στο δεύτερο στάδιο του πειράματος έδωσαν στους συμμετέχοντες να λύσουν παζλ, που όμως δεν ήξεραν ότι δεν λύνονται. Εκείνοι που είχαν επιλέξει να φάνε μπισκότα προσπάθησαν να τα λύσουν δαπανώντας 19 λεπτά κατά μέσο όρο, ενώ εκείνοι που είχαν επιλέξει τα ραπανάκια παραιτηθήκαν μετά από μόλις 8 λεπτά. Φαίνεται πως είχαν ξοδέψει μεγάλο μέρος της δύναμης της θέλησής τους επιλέγοντας να αντισταθούν στα μπισκότα. Έτσι γεννήθηκε η θεωρία της «Εξάντλησης του εγώ» στην οποία αναφέρεται ότι η δύναμη της θέλησης δεν είναι απεριόριστη. Επιλέξτε να πραγματοποιήσετε τους στόχους της νέας χρονιάς σταδιακά αλλιώς ο ένας θα υπονομεύει τον άλλο. Το σχέδιό σας να διαλογίζεστε επί είκοσι λεπτά κάθε μέρα μπορεί να σας εμποδίσει να μάθετε Ισπανικά και το ανάποδο και έτσι ενδέχεται να μην επιτύχετε σε κανένα από τα δυο.

Κάποιοι επιστήμονες προτείνουν να δούμε την δύναμη της θέλησης ως συναίσθημα παροδικό. Πιθανόν η δύναμη της θέλησης να μην μοιάζει τελικά καθόλου με μυ: τα τελευταία χρόνια, απόπειρες να αναπαραχθούν τα αρχικά αποτελέσματα έχουν αποτύχει ίσως ως μέρος της κρίσης αξιοπιστίας στην ψυχολογία. Στο μεταξύ, υπάρχει συναίνεση στην άποψη ότι η δύναμη της θέλησης δεν είναι απεριόριστη, αλλά και πως η πεποίθηση ότι είναι μπορεί να λειτουργεί ως εμπόδιο στην εκπλήρωση των στόχων σας. Κάποιοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι μπορούμε να κατανοήσουμε τη δύναμη της θέλησης καλύτερα ως συναίσθημα: παροδικό, κάπως απρόβλεπτο, που δεν μπορεί να εκβιαστεί με τον ίδιο τρόπο που δεν μπορούμε να εξαναγκάσουμε τον εαυτό μας να είναι χαρούμενος. Επιπλέον, όπως και με την ευτυχία, η χρόνια απουσία της αποτελεί ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά. Αν μια σχέση σας κάνει να αισθάνεστε άσχημα σταθερά, τότε μπορείτε να βγάλετε το συμπέρασμα ότι δεν είναι καλή για σας. Παρομοίως, αν συστηματικά δυσκολεύεστε να βρείτε τη θέληση να μείνετε σταθεροί σε μια ορισμένη συμπεριφορά, τότε μπορεί να είναι καιρός να αποδεχτείτε ότι: ίσως το να βελτιωθείτε στη μαγειρική ή να μάθετε να απολαμβάνετε τη γιόγκα, δεν θα συμβεί για εσάς και θα ήταν ίσως προτιμότερο να συγκεντρώσετε την προσοχή σας στις αλλαγές που σας εμπνέουν πραγματικά. «Αν αποφασίσετε ότι θα καταπολεμήσετε τις λιγούρες, τις αρνητικές σκέψεις, τα συναισθήματα σας, βάζετε όλη σας την ενέργεια και την προσοχή στην προσπάθεια να αλλάξετε τις εσωτερικές σας εμπειρίες», λέει η ερευνήτρια της δύναμης της θέλησης Kelly McGonigal. Οι άνθρωποι που υιοθετούν αυτή την τακτική κατά τη γνώμη της «τείνουν να νιώθουν κολλημένοι (στη συνήθεια) και εξουθενωμένοι (από την προσπάθεια). Αντιθέτως, αναρωτηθείτε τι είδους αλλαγές θα απολαμβάνατε στ’ αλήθεια και θα επιθυμούσατε να διατηρήσετε κι έναν χρόνο αργότερα από σήμερα, σε αντίθεση με εκείνες που νιώθετε ότι υποχρεούστε να κάνετε.

Πίσω από όλες αυτές τις σκέψεις, υποβόσκει μια ανησυχητική ερώτηση: υπάρχει στ’ αλήθεια η δύναμη της θέλησης; Η McGonigal, περιγράφει τους ανθρώπους που διαθέτουν τη δύναμη της θέλησης ως εκείνους που «επιδεικνύουν την ικανότητα να εργάζονται πάνω σε εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη βαρύτητα, ακόμα και όταν είναι δύσκολο, ακόμα και όταν μέρος του εαυτού τους δεν επιθυμεί να το κάνει». Η δύναμη της θέλησης λοιπόν, είναι μια λέξη που αποδίδεται σε ανθρώπους που καταφέρνουν να κάνουν αυτό που είπαν ότι θα κάνουν: είναι μια κρίση της συμπεριφοράς τους. Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι η δύναμη της θέλησης έχει από μόνη της κάποιο νόημα, ότι πρόκειται για κάποια ουσία ή κάποια ιδιότητα την οποία ή κατέχεις ή όχι, όπως ας πούμε τα χρήματα ή η μυϊκή δύναμη. Ίσως είναι σκόπιμο αντί να αναρωτηθούμε «πώς να αυξήσουμε τη δύναμη της θέλησής μας;» να προτιμήσουμε να μάθουμε «Πώς μπορώ να βεβαιωθώ ότι θα κάνω αυτό που δεσμεύτηκα ότι θα κάνω;».

Μια τακτική είναι να διαχειριστείτε το περιβάλλον σας με τέτοιο τρόπο ώστε να μην απαιτείται δύναμη της θέλησης. Αν δεν έχετε πάντα μαζί σας την πιστωτική κάρτα ή την τσάντα σας, θα είναι δυσκολότερο να τη χρησιμοποιήσετε για παρορμητικές αγορές· αν χρήματα μεταφέρονται αυτόματα από τον τρεχούμενο λογαριασμό σας σε έναν αποταμιευτικό την ημέρα που πληρώνεστε, ο στόχος της αποταμίευσης δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από τη δύναμη του χαρακτήρα σας.

Ύστερα, υπάρχει και η τεχνική της «στρατηγικής προ-δέσμευσης»: πείτε σε ένα φίλο σας για τα σχέδιά σας και ίσως ο κίνδυνος να φανείτε ασυνεπής και να ντραπείτε για αυτό να σας βοηθήσει να εργάζεστε συστηματικά για αυτά. (Ακόμα καλύτερα, γράψτε τους μια επιταγή προς έναν οργανισμό που απεχθάνεστε και βάλτε τον να σας υποσχεθεί ότι θα την καταθέσει αν αποτύχετε). Χρησιμοποιήστε ότι τεχνάσματα θεωρείτε ότι ταιριάζουν στην προσωπικότητα σας: Ο κωμικός συγγραφέας Jerry Seinfeld σημείωνε ένα Χ σε ένα ημερολόγιο τοίχου κάθε μέρα που κατόρθωνε να γράφει και σύντομα διαπίστωσε ότι δεν επιθυμούσε να σπάσει την αλυσίδα των Χ που έβλεπε στον τοίχο. Εκμεταλλευτείτε τη δύναμη των «αν- τότε» σεναρίων που υποστηρίζονται από σημαντικό αριθμό ερευνών: διατρέξτε την ημέρα που ξημερώνει προκαταβολικά, οραματιστείτε συγκεκριμένα σενάρια στα οποία μπορεί να βρεθείτε και τους τρόπους με τους οποίους θα αντιδράσετε αν συμβεί κάτι τέτοιο (για παράδειγμα, μπορεί να αποφασίσετε ότι μόλις νυστάξετε μετά τις 10 το βράδυ θα πάτε αμέσως για ύπνο ή ότι θα βάζετε αμέσως τα αθλητικά σας παπούτσια τη στιγμή που θα επιστρέψετε σπίτι από τη δουλειά).

Η πιο σημαντική ώθηση που μπορείτε να δώσετε στην προσπάθεια να αλλάξετε συνήθειες, μπορεί να μην συγκεντρώνετε σε μια και μοναδική στρατηγική, αλλά στην εγκατάλειψη της ιδέας της δύναμης της θέλησης. Αν η λέξη δεν αντιπροσωπεύει κάτι συγκεκριμένο, δεν υπάρχει ανάγκη να αφιερώνετε ενέργεια στην ανησυχία για την έλλειψή της. Η αλλαγή στην συμπεριφορά απλοποιείται όταν δεν χρειάζεται να επιστρατεύσετε ένα πολύπλοκο οδηγό τεχνασμάτων για να τα καταφέρετε. Το καλύτερο από όλα, είναι ότι δεν χρειάζεται να είστε σε μια διαρκή μάχη με την ίδια σας την ψυχή: μπορείτε να σταματήσετε να προσπαθείτε να βρείτε τη δύναμη της θέλησης να ζήσετε μια πιο υγιή/πιο ήρεμη/λιγότερο αγχωτική/πιο «επιτυχημένη» ζωή και να συγκεντρωθείτε αντ’ αυτού στο να τη ζείτε.

Πηγή : The Guardian

The post Δεν φτάνει μόνο η δύναμη της θέλησης για να πετύχετε τους στόχους σας appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τη Βιολέττα-Ειρήνη Κουτσομπού, MBPsS BA, MA, MSc Psychology, Εκπαιδευτικό-Ψυχοεκπαιδεύτρια, Βιβλιοκριτικό

Η επιστημονική φαντασία, ως είδος της λογοτεχνίας που συστηματικά προσεγγίζει την τεχνολογική εξέλιξη και τις συνέπειές της, συχνά επεξεργάζεται το παράδοξο φαινόμενο κατά το οποίο όσο περισσότερο προοδεύει η τεχνολογία, τόσο εντονότερη εμφανίζεται η τάση του ανθρώπου να επιστρέφει σε προνεωτερικές ή αρχαϊκές μορφές συμπεριφοράς και σκέψης. Σε πλήθος δυστοπικών έργων παρατηρείται η επανεμφάνιση αρχαϊκών, ενστικτωδών ή τελετουργικών μορφών ζωής ως μορφή άμυνας και επαναπροσδιορισμού της ταυτότητας μέσα σε ένα περιβάλλον υπερτεχνολογικής ρευστότητας.

Ο George Orwell στο «1984» (1949) παρουσιάζει μια κοινωνία απόλυτου ελέγχου, όπου η σκέψη, η επιθυμία και η αλήθεια κατασκευάζονται από το Κόμμα. Μέσα σε αυτήν την καταπιεστική συνθήκη, η επιθυμία για αγάπη, σωματική επαφή και ειλικρίνεια αναδύεται ως μορφή αντίστασης, ενσαρκώνοντας το ένστικτο ως πολιτική πράξη. Ο Aldous Huxley στο «Θαυμαστός Κανούργιος Κόσμος» (Brave New World,1932), προτείνει ένα πιο «ήπιο» αλλά εξίσου ελεγχόμενο σύστημα, στο οποίο η ευτυχία είναι προϊόν χημικής καταστολής και κοινωνικού προγραμματισμού. Το «Fahrenheit 451» (1953) του Ray Bradbury παρουσιάζει έναν κόσμο όπου τα βιβλία καίγονται και η κριτική σκέψη απουσιάζει. Στην καρδιά αυτής της σιωπηλής δυστοπίας, αναδύεται μια «πρωτόγονη» κοινότητα ανθρώπων που απομνημονεύουν τα κείμενα· μια πράξη που επαναφέρει την προφορικότητα ως φορέα πολιτισμού και αντίστασης. Τέλος, μια αναφορά στο κινηματογραφικό «Gattaca» (1997) του Andrew Niccol το οποίο απεικονίζει μια κοινωνία ευγονικού διαχωρισμού, όπου το μέλλον κάθε ατόμου καθορίζεται από το DNA του. Ο πρωταγωνιστής επιλέγει να ξεπεράσει το γενετικό του «μειονέκτημα» με απόλυτα ανθρώπινους τρόπους: με προσπάθεια, θέληση και ρίσκο, ανακαλώντας έτσι την αξία της προσωπικής υπέρβασης πέρα από κάθε προγραμματισμό.

Η τεχνολογική πρόοδος συνδέεται με την καθυπόταξη της ατομικότητας, την εξάλειψη του συναισθήματος και την τυποποίηση της ζωής.

Οι κοινωνίες αυτές ρυθμίζουν τα σώματα, ελέγχουν τις επιθυμίες και κατασκευάζουν μια συνθήκη όπου η ανθρώπινη εμπειρία υποβαθμίζεται σε στατιστικό δεδομένο. Η πρόοδος, χωρίς ηθικό ή υπαρξιακό έλεγχο, μετατρέπεται σε μηχανισμό επιτήρησης, ευγονικής και λογοκρισίας. Η επιστροφή στο αρχαϊκό δεν αποτελεί άρνηση της προόδου αλλά υπενθύμιση του ότι η τεχνολογική εξέλιξη χωρίς όρια οδηγεί σε μια απογύμνωση της ανθρωπινότητας. Η νευροεπιστήμη παρέχει πλήθος ενδείξεων πως οι λεγόμενες «αρχαϊκές» μορφές εμπειρίας και συμπεριφοράς δεν είναι «κατώτερες» αλλά θεμελιώδεις και βαθιά ριζωμένες στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Μάλιστα, σε πολλά επίπεδα, λειτουργούν ως βάσεις της ανθρώπινης συνείδησης, ταυτότητας και σχέσης με τον κόσμο. Οι «αρχαϊκές» μορφές δεν είναι υπολείμματα της εξέλιξης, αλλά ενεργοί, θεμελιώδεις μηχανισμοί. Η επιστημονική φαντασία, όταν αποτυπώνει την επιστροφή σε αυτά τα στοιχεία ως αντίσταση, δεν φαντασιώνεται: αντανακλά μια αλήθεια του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Η λογοτεχνία και ο κινηματογράφος της επιστημονικής φαντασίας αναδεικνύουν μια ουσιώδη διχοτομία: όσο πιο εξελιγμένη η τεχνολογία, τόσο πιο επιτακτική η ανάγκη επιστροφής σε θεμελιώδεις εκφάνσεις της ανθρώπινης φύσης. Το αρχαϊκό, σε αυτή τη διάσταση είναι πράξη συνείδησης και επιβίωσης.

Βιβλιογραφία

Agamben, Giorgio. Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life. Stanford: Stanford University Press, 1998.

Booker, M. Keith. The Dystopian Impulse in Modern Literature: Fiction as Social Criticism. Westport: Greenwood Press, 1994.

Bradbury, Ray. Fahrenheit 451. New York: Ballantine Books, 1953.

Huxley, Aldous. Brave New World. London: Chatto & Windus, 1932.

Niccol, Andrew, director. Gattaca. Columbia Pictures, 1997.

Orwell, George. Nineteen Eighty-Four. London: Secker & Warburg, 1949.

Porges, Stephen W. The Polyvagal Theory: Neurophysiological Foundations of Emotions, Attachment, Communication, and Self-regulation. New York: Norton, 2011.

van der Kolk, Bessel A. The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. New York: Viking, 2014.

Varela, Francisco J., Thompson, Evan, and Rosch, Eleanor. The Embodied Mind: Cognitive Science and Human Experience. Cambridge: MIT Press, 1991.

Πηγή: fractalart.gr

The post Οι αρχαϊκές συμπεριφορές ως μηχανισμός αντίστασης στην τεχνολογική πρόοδο appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Λίνα Καΐρη

Στην εποχή μας, μία πολύ σημαντική δεξιότητα θεωρείται το να μαθαίνουμε απο τα λάθη μας. Συνήθως αυτή η δεξιότητα είναι συνδεδεμένη με την κριτική προς τον εαυτό μας. Καθώς με τον όρο κριτική σε αυτή την περίπτωση εννοούμε μία αρνητική αξιολόγηση, θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε και τον όρο κατηγόρια προς τον εαυτό ή εν συντομία αυτοκατηγόρια. Μάλιστα, οι άνθρωποι, που κατηγορούν “γενναία” τον εαυτό τους, θεωρούνται ότι έχουν μια ανεπτυγμένη αίσθηση προσωπικής ευθύνης. Συχνά οι δύο αυτές έννοιες ταυτίζονται. Στην πραγματικότητα, όμως, έχουν πολλές διαφορές.

Η αυτοκατηγόρια περιγράφει μια κατάσταση όπου το άτομο έχει μετανιώσει για κάτι που έκανε (ή δεν έκανε) και προσπαθεί να το διορθώσει με μία διάθεση τιμωρίας προς τον εαυτό του. Συνοδεύεται από θυμό και αρνητικούς χαρακτηρισμούς για τον εαυτό όπως “Δεν έπρεπε να το πω αυτό, είμαι κακός”, ή “Έπρεπε να βοηθήσω, είμαι αναίσθητος”, κ.ά. Αυτούς τους χαρακτηρισμούς μπορεί να μην τους πιστεύει απολύτως σε συνειδητό επίπεδο καθώς με την λογική μπορεί κανείς να βρει επιχειρήματα να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Παρ’ όλα αυτά, το άτομο δεν μπορεί να μην αποδώσει αυτούς τους χαρακτηρισμούς στον εαυτό του. Μοιάζει με ενα τίμημα που χρειάζεται να πληρώσει, δηλαδή το να υποτιμήσει την ηθική του αξία, συχνά παίρνει την μορφή ενός καταναγκασμού. Συνήθως οι κατηγόριες αυτές προς τον εαυτό υπονοούν έμφυτα αρνητικά χαρακτηριστικά που αφορούν την ηθική του αξία, όπως “είμαι εγωιστής”, “ζηλόφθων”, “εκδικητικός”.

Η ψυχολογία όμως βασίζεται στην ιδέα ότι για όλα όσα αισθάνεται, σκέφτεται ή κάνει ο άνθρωπος, υπάρχουν λόγοι, που μπορεί κάποιος να έχει συνειδητοποιήσει ή όχι.

Αν απομακρυνθεί κανείς για λίγο από τον δυαδικό τρόπο σκέψης (καλό-κακό), μπορεί να περάσει σε έναν πιο συνθετικό τρόπο αντίληψης, σαν να ανεβαίνει στην κορυφή του λόφου, από όπου μπορεί να δει ολόκληρο το τοπίο. Τότε μπορεί να εμβαθύνει, να αναγνωρίσει ότι οι συμπεριφορές του ή απλώς οι σκέψεις του συνδέονται με κάποια συναισθήματα και τα συναισθήματα με κάποια βιώματά του.

Κάθε συμπεριφορά αποτελεί μία επιλογή. Στην περίπτωση όμως της αυτοκατηγόριας, ο άνθρωπος δεν συνειδητοποιεί ότι η επιλογή του είχε στόχο να αποφέρει κάποιου είδους ικανοποίηση, ανακούφιση ή διέξοδο από μια κατάσταση που βίωνε ως απειλητική, περισσότερο απειλητική από την συμπεριφορά του. Η ανάληψη προσωπικής ευθύνης δεν αναφέρεται στις δικαιολογίες και τις εκλογικεύσεις για την συμπεριφορά μας. Αυτές συνήθως αποτελούν  άμυνα στην πίεση που φέρνει η  επίκριση στον εαυτό. Απεναντίας, η ανάληψη ευθύνης προϋποθέτει το να παρατηρήσει κανείς την συμπεριφορά του με όσο γίνεται λιγότερη κριτική, ώστε να μπορέσει να εμβαθύνει και να κατανοήσει τους λόγους που συνέτρεξαν στο να κυριαρχήσει η συγκεκριμένη επιλογή. Η επιμονή στην κατηγόρια του εαυτού παρεμποδίζει αυτή την διεργασία κατανόησης, ανακυκλώνει την δυσάρεστη εικόνα για τον εαυτό μας και μας ωθεί σε περισσότερες αμυντικές συμπεριφορές για τις οποίες μετά μετανιώνουμε. Η έλλειψη δηλαδή κατανόησης του εαυτού καταλήγει σε δυσκολία αλλαγής. Αντίθετα, η αποδοχή και η κατανόηση αυτού που παρατηρεί κανείς στον εαυτό του μπορεί να καλλιεργήσει το έδαφος για να αναδυθούν εναλλακτικές και επιλογές που πριν δεν ήταν ορατές. Αν ο άνθρωπος σταθεί απέναντι στον εαυτό του με λιγότερη κριτική και περισσότερη περιέργεια, μπορεί να βιώσει τα “λάθη” του σαν σημεία στην προσωπική του διεργασία από τα οποία έχει να αντλήσει χρήσιμες πληροφορίες για τον ίδιο.

Βιβλιογραφία

Prochaska J., Norcross J. (2014). Systems of Psychotherapy: A Transtheoretical Analysis  8th edition. Cengage Learning. 271-272

Shaver K. (1985). The Attribution of Blame: Causality, Responsibility, and Blameworthiness. Springer-Verlag 1-8, 64-70, 74-77

Shapiro D. (2006). Self–Reproach and Personal Responsibility. Psychiatry: Interpersonal and Biological Processes. Guilford Press. 69 (1). 21-25

Formica M.J (2013, April 19) Self-blame: The Ultimate Emotional Abuse. Πηγή: https://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/201304/self-blam…

Πηγή: Ψ-Δίκτυο

The post Από την «αυτοκριτική» στην κατανόηση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από τους Ελίντα Καλπογιάννη, Παιδιατρική Εργοθεραπεύτρια
Κωνσταντίνο Φύσσα, Ψυχοθεραπευτή
Εύη Αβδελιδου, Σχολική Ψυχολόγο  * 

Το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους είναι πολύ σηµαντικό καθώς συµβάλλει στη νοητική, κοινωνική και αισθησιοκινητική ανάπτυξη των παιδιών. Παρά τη µεγάλη του σηµασία, όµως, τα τελευταία χρόνια φαίνεται πως τα παιδιά παίζουν έξω όλο και λιγότερο. Κάποιοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η µείωση του παιχνιδιού σε εξωτερικούς χώρους, και ιδιαίτερα στη φύση, έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των παιδιών.

Τα παιδιά περνούν πολύ χρόνο µπροστά σε οθόνες και σε κλειστούς χώρους, εν µέρει επειδή δεν επιτρέπεται να παίζουν ελεύθερα σε εξωτερικούς χώρους. Όταν τους επιτρέπεται, συχνά δεν βρίσκουν κατάλληλους χώρους και οµάδες άλλων παιδιών για να παίξουν. Σε πρόσφατη διεθνή έρευνα (Dorothy,2009), το 54 τοις εκατό των µητέρων κατέταξαν το να παίζουν έξω, σε µια παιδική χαρά ή το πάρκο, µεταξύ των δραστηριοτήτων που έκαναν τα παιδιά τους πιο ευτυχισµένα. Το εξωτερικό παιχνίδι ξεπέρασε όλες τις άλλες δραστηριότητες, συµπεριλαµβανοµένης της τηλεόρασης (41 τοις εκατό) και της χρήσης ηλεκτρονικών παιχνιδιών (19 τοις εκατό). Μια άλλη έρευνα (Clarke, 2010) έδειξε ότι το 89 τοις εκατό των παιδιών προτιµάει το υπαίθριο παιχνίδι µε τους φίλους του παρά την τηλεόραση.

Τα παραπάνω στοιχεία επιβεβαιώνουν αυτό που οι περισσότεροι γνωρίζουµε ενστικτωδώς, πως τα παιδιά έχουν τη διάθεση και την επιθυµία να παίζουν σε εξωτερικούς χώρους. Έρευνες δείχνουν, όµως, πως πέρα από τον περιορισµό των κατάλληλων εξωτερικών χώρων παιχνιδιού, κυρίως στις πόλεις, το παιχνίδι έξω έχει µειωθεί και λόγω κάποιων δυσλειτουργικών αντιλήψεων των ενηλίκων. Σύµφωνα µε τους Sutterby και Frost (2002) πάρα πολλοί εκπαιδευτικοί, πολιτικοί και γονείς πιστεύουν ότι το παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο παίρνει πολύ χρόνο σε σχέση µε τις ακαδηµαϊκές δραστηριότητες. Έτσι το διάλειµµα και το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε πολλά σχολεία έχει περιοριστεί ή έχει εντελώς εξαλειφθεί. Επίσης, συχνά οι ενήλικες αποφεύγουν να εκθέτουν τα παιδιά σε παιχνίδι έξω λόγω φόβων πως τα παιδιά θα κρυώσουν, θα λερωθούν, θα χτυπήσουν ή θα εκτεθούν σε µικρόβια.

Παιχνίδι σε φυσικό και διαµορφωµένο εξωτερικό περιβάλλον

Υπάρχουν δυο διαφορετικά ήδη εξωτερικών χώρων για παιχνίδι: το φυσικό περιβάλλον και το διαµορφωµένο περιβάλλον. Σίγουρα υπάρχουν διάφορες σε αυτά τα δύο περιβάλλοντα, αλλά και τα δύο µε τον τρόπο τους συµβάλλουν στην ανάπτυξη του παιδιού, καθώς η ποικιλοµορφία του εξωτερικού περιβάλλοντος επιδρά στη συµπεριφορά και ενισχύει τις ευκαιρίες για δηµιουργικότητα, για µάθηση και για ανάπτυξη. Έρευνες στη Νορβηγία (Fjortoft and Sageie,2000) κατέληξαν στο συµπέρασµα ότι η δοµή του εξωτερικού περιβάλλοντος έχει άµεση σχέση µε τον τύπο του παιχνιδιού που θα επιλέξουν τα παιδιά.

Παιχνίδι στο φυσικό περιβάλλον

Το παιχνίδι στο φυσικό περιβάλλον είναι το λιγότερο διερευνηµένο. Αφορά χώρους που δεν έχουν διαµορφωθεί από ανθρώπους, δηλαδή δάση, λιβάδια, παραλίες, ποτάµια, λίµνες κ.λπ. Οι ειδικοί δεν εστιάζονται την έκταση του χώρου, άρα µπορεί να είναι από ένα µικρό ρέµα, µέχρι η πλαγιά ενός βουνού.

Ο τρόπος που οι ενήλικες και τα παιδιά αντιλαµβάνονται το φυσικό περιβάλλον είναι διαφορετικός. Οι ενήλικες «βλέπουν» το περιβάλλον πιο µακροσκοπικά ενώ τα παιδιά πιο µικροσκοπικά. Για παράδειγµα, ο ενήλικας µπορεί να επιλέξει ένα σηµείο χάρη στην όµορφη θέα ή στην ποικιλία του τοπίου, ενώ τα παιδιά µπορεί να εστιαστούν σε πολύ συγκεκριµένο σηµείο του περιβάλλοντος, για παράδειγµα σε µια µυρµηγκοφωλιά, σε έναν κορµό δέντρου ή σε µια λακκούβα µε νερό. Τα παιδιά αντιλαµβάνονται το περιβάλλον πιο λειτουργικά, ως χώρο για παιχνίδι, ενώ οι ενήλικες το βλέπουν πιο πολύ από την αισθητική οπτική. Αυτό πρέπει να το έχουµε υπόψη µας, όταν είµαστε µε τα παιδιά στη φύση ή όταν σχεδιάζουµε µια γωνιά παιχνιδιού.

Ο Richard Louv στο βιβλιο του Last Child in the Woods: Saving Our Children from Nature-Deficit Disorder υποστηρίζει ότι είναι σηµαντικό τα παιδιά να παίζουν σε εξωτερικούς χώρους και υποστηρίζει ότι η µείωση του παιχνιδιού στο φυσικό περιβάλλον έχει αρνητικές επιπτώσεις στην την υγεία των παιδιών, χρησιµοποιώντας µάλιστα τον όρο «διαταραχές εξαιτίας της αποµάκρυνσης από τη φύση». Υποστηρίζει ότι τα παιδιά στη φύση βρίσκουν ελευθερία, φαντασία και ιδιωτικότητα, φτιάχνουν έναν κόσµο που ξεχωριστός από τον κόσµο των ενηλίκων και πολλές φορές φαντασιακό. Η ποικιλία των αισθητηριακών ερεθισµάτων που υπάρχει στη φύση δεν µπορεί να αναπαραχθεί ή να αντιγραφεί σε κατασκευασµένα περιβάλλοντα.

Παιχνίδι σε διαµορφωµένο εξωτερικό περιβάλλον

Οι Bixler και Floyd (1997) υποστηρίζουν ότι µερικές φορές η φύση µπορεί να είναι «άβολη» για αρκετούς ενήλικες και παιδιά που έχουν συνηθίσει τη ζωή στη πόλη και οι τοποθεσίες µε κατασκευασµένο εξωτερικό περιβάλλον δίνουν στα παιδιά την δυνατότητα να παίξουν έξω µε περισσότερη «ασφάλεια» από ό,τι σε ένα δάσος ή σε ένα λιβάδι. Για να ισχύει κάτι τέτοιο, όµως, το περιβάλλον πρέπει να έχει διαµορφωθεί έτσι ώστε να προσφέρει παρόµοιες ευκαιρίες µε τον φυσικό χώρο, κάτι που, δυστυχώς, τις περισσότερες φορές δεν συµβαίνει.

Για τα παιδιά, ο χώρος της αυλής, του παιδικού σταθµού ή και του σχολείου αποτελεί τον πιο σηµαντικό εξωτερικό και διαµορφωµένο χώρο για παιχνίδι.

Είναι σηµαντικό να συµπεριλαµβάνουµε και φυσικά στοιχεία στους διαµορφωµένους εξωτερικούς χώρους. Έχει παρατηρηθεί ότι οι αυλές µε πράσινο ενισχύουν το συνεργατικό παιχνίδι έναντι του ανταγωνιστικού. Σύµφωνα µε τους Dyment and Bell’s «οι αυλές έγιναν πιο ειρηνικές και αρµονικές όταν προστέθηκαν τέτοια στοιχεία πρασίνου».

Αυτά τα στοιχεία «πρασίνου» µπορεί να είναι κάτι σχετικά απλό, όπως κάποια δέντρα, ένα µικρό παρτέρι, γλάστρες ή κάτι πιο πολύπλοκο.

Εισάγοντας στοιχεία «πρασίνου» τα παιδιά έχουνε περισσότερες επιλογές για δραστηριότητες, ανάλογα µε τις ανάγκες τους και τα ενδιαφέροντα τους. Άλλα παιδιά µπορεί να σκαλίζουν, αλλά να ποτίζουν, άλλα να φυτεύουν κ.λπ.

Η αξία του παιχνιδιού σε εξωτερικούς χώρους

 Ένα σηµαντικό πρόβληµα είναι, όπως έχει προαναφερθεί, η διαφορετική στάση που έχουν οι ενήλικες και τα παιδιά για τη σηµασία του παιχνιδιού. Όλοι συµφωνούν ότι τα παιδιά πρέπει να παίζουν έξω, όµως συχνά η πραγµατικότητα απέχει από τη θεωρία. Το παιχνίδι στον εξωτερικό χώρο, είτε στη φύση είτε σε διαµορφωµένους χώρους, είναι όµως θεµελιώδες για την ανάπτυξη των παιδιών.

Το παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο προσφέρει στα παιδιά ποικιλία περιβαλλοντικών ερεθισµάτων, που συµβάλλουν στην καλύτερη υγεία τους, την αύξηση της φυσικής τους δραστηριότητας, την ανάπτυξη της αισθητηριακής τους επεξεργασίας, τη βελτίωση των κινητικών τους δεξιοτήτων, τη ρύθµιση της διέγερσής τους, την ανάπτυξη του πειραµατισµού, καθώς και την κοινωνικότητά τους.

Το εξωτερικό περιβάλλον, είτε αυτό είναι κατασκευασµένο είτε φυσικό, είναι σηµαντικό για την ανάπτυξη των παιδιών και αυτό θα πρέπει να λαµβάνεται υπόψη στον προγραµµατισµό και το σχεδιασµό, τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους, ειδικά για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, είναι πολύ σηµαντικό καθώς βοηθάει στην ανάπτυξη τοµέων όπως:

• η περιέργεια
• η εξερεύνηση
• η ανάληψη ρίσκου και η αξιολόγησή του
• ο συντονισµός των αδρών και λεπτών κινήσεων
• η αισθητηριακή επεξεργασία
• η συγκέντρωση
• η αυτορρύθµιση
• η ικανότητα απορρόφησης πληροφοριών
• η κοινωνικοποίηση

Το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους και ιδιαίτερα στη φύση προσφέρει:

Σωµατική υγεία

Βοηθάει στην καλή σωµατική υγεία και πιο ειδικά στην καταπολέµηση της παιδικής παχυσαρκίας και την πρόληψη του διαβήτη και των καρδιαγγειακών παθήσεων. Επίσης το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους λειτουργεί προληπτικά για δυσκολίες όρασης, όπως η µυωπία.

Ψυχική υγεία

Ειδικοί συνδέουν το παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους, και ιδιαίτερα στη φύση, µε βελτίωση της διάθεσης και της συµπεριφοράς των παιδιών, για παράδειγµα σε παιδιά µε δυσκολίες προσοχής και υπερκινητικότητας.

Χαρά και ευχαρίστηση

Όπως έχει πει και ο Nuffield (στο Warlde, 2003) «η καλύτερη προετοιµασία για την ενήλικη ζωή είναι να έχουµε µια γεµάτη και ευχάριστη παιδική ηλικία». Οι περισσότερες χαρούµενες αναµνήσεις που έχουµε από την παιδική µας ηλικία είναι συνήθως από παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους.

Γνωριµία µε τον κόσµο

Η µάθηση στο εξωτερικό περιβάλλον είναι πιο αποτελεσµατική και πιο διασκεδαστική. Τα παιδιά µπορούν να µάθουν αριθµητική, γλώσσα, φυσική, χηµεία, οικολογία και πολλά άλλα, ενώ έρχονται σε επαφή µε τη φύση. Τα παιδιά έτσι µαθαίνουν µε βιωµατικό τρόπο, συγκεντρώνονται καλύτερα και µπορούν να θυµούνται περισσότερες πληροφορίες, επειδή µαθαίνουν µε τρόπο που έχει νόηµα.

Μάθηση για τον εαυτό τους και το περιβάλλον

Μαθαίνουν για τις συναισθηµατικές τους ικανότητες και τις σωµατικές τους ικανότητες. (Πόσο ψηλά µπορώ να ανέβω; Τι θα γίνει άµα πέσω;) Μαθαίνουν για την αξία του φυσικού περιβάλλοντος και για τη θέση του ανθρώπου στο περιβάλλον.

Ενίσχυση διαφορετικών ειδών παιχνιδιού

Κινητικό παιχνίδι.

Ιδιαίτερα για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας πρέπει να υπάρχει δυνατότητα να εµπλακούν σε κινητικές δραστηριότητες, όπως το να κυλιστούν στο έδαφος, να συρθούν, να τρέξουν, να αναρριχηθούν και να αιωρηθούν σε κούνιες.

Κοινωνικό παιχνίδι

Τα παιδιά χρειάζονται πολλές ευκαιρίες σε εξωτερικό χώρο για να εξασκήσουν και να βελτιώσουν την κοινωνικές τους δεξιότητες και ικανότητες, όπως να σπρώχνουν κάποιον στη κούνια, να µοιράζονται τα παιχνίδια στην αµµοδόχο, να συναποφασίζουν τους κανόνες σε ένα παιχνίδι. ∆ραστηριότητες όπως η κηπουρική, η παρατήρηση του καιρού, ένα πικνίκ στην αυλή είναι δραστηριότητες που βοηθούν στο κοινωνικό παιχνίδι.

Παιχνίδι φαντασίας

Η αυλή είναι καλό να περιλαµβάνει κατασκευές που τα παιδιά θα µπορούν να αλλάξουν, να προσαρµόσουν και να τις κάνουν όπως θέλουν, σύµφωνα µε ό,τι έχουν φανταστεί. Αυτές οι κατασκευές ενισχύουν το πλούσιο φανταστικό παιχνίδι των παιδιών. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µε απλά, χωρίς κόστος υλικά, όπως χαρτόκουτα, µονωτική ταινία, µπογιές, υφάσµατα κ.λπ., για να φτιάξουν τα παιδιά ένα σπίτι, ένα κάστρο ή έναν πύραυλο.

Παιχνίδι µε κανόνες

Παιχνίδια όπως το κυνηγητό, το κρυφτό, τα παιχνίδια µε µπάλα είναι σχεδιασµένα για εξωτερικούς χώρους. Παιχνίδια όπως το κουτσό ή το λάστιχο, που µπορούν να παιχτούν και σε περιορισµένους εξωτερικούς χώρους. Να επιτρέπουµε στα παιδιά να είναι παιδιά Να κάνουν αυτά που τους αρέσουν, να πηδάνε, να τρέχουν, να φωνάζουν, να κρύβονται, να πετάνε πράγµατα Οι παραπάνω δραστηριότητες δεν µπορούν να γίνουν σε κλειστούς χώρους. Το παιχνίδι έξω καλύπτει τις βασικές ανάγκες των παιδιών για ελευθερία, περιπέτεια, πειραµατισµό, ανάληψη ρίσκου κ.λπ. (Greenman, 1993).

Καλές πρακτικές για γονείς

• Οργανώνετε τακτικές επισκέψεις σε εξωτερικούς χώρους για να παίξουν τα παιδιά. • Γνωρίστε εξωτερικούς και ασφαλείς χώρους στη γειτονιά σας.

• Βγάζετε τακτικά τα παιδιά έξω για παιχνίδι, όλες τις εποχές του χρόνου.

• Προσπαθήστε τα παιδιά να έχουν τουλάχιστον 30 λεπτά εξωτερικού παιχνιδιού κάθε µέρα.

• Περιορίστε τη χρήση της τηλεόρασης και των ηλεκτρονικών συσκευών.

• Σκεφτείτε τα πολλαπλά πλεονεκτήµατα του παιχνιδιού στη φύση.

• ∆ηµιουργήστε ένα χώρο στο µπαλόνι ή στην αυλή, που να είναι για τα παιδιά. Αυτό µπορεί να είναι κάτι µικρό, όπως µια γλάστρα, ένα παρτέρι, µία λεκάνη µε νερό, όπου θα µπορούν να παίξουν και να εξερευνήσουν τα παιδιά.

• Το καλοκαίρι χρησιµοποιήστε το στοιχείο του νερού, µε διάφορους τρόπους. Για παράδειγµα, µπορείτε να γεµίσετε έναν κουβά µε νερό για να παίξετε, χρησιµοποιώντας πλαστικά ποτήρια, χωνιά, νεροφατσούλες, ψαράκια κ.λπ.

Ενδιαφέρουσες προτάσεις για παιχνίδι σε εξωτερικό χώρο (ανά εποχή):

Fun Outdoor Activities for Kids

http://www.sparkpeople.com/resource/fitness_articles.asp?id=1619

Collecting the best ideas for outdoor play and spaces from around the blogosphere.

http://theplayfiles.blogspot.com.au/

60 Nature Play Ideas for Kids

http://theimaginationtree.com/2012/08/60-nature-play-ideas-for-kids.html

* Το υλικό προέρχεται από το εγχειρίδιο προαγωγής του παιχνιδιού για γονείς. Πρόγραµµα “Η ∆ύναµη του παιχνιδιού”.Το εγχειρίδιο αυτό δηµιουργήθηκε στα πλαίσια του προγράµµατος “Η δύναµη του παιχνιδιού”, που πραγµατοποιήθηκε µε δωρεά του Ιδρύµατος Σταύρος Νιάρχος.

http://www.eefs.eu/paizontas/MANUAL-%CE%93%CE%9F%CE%9D%CE%95%CE%99%CE%A3.pdf

Αναφορά: Καλπογιάννη, E., Φύσσας, K., Αβδελίδου, E. (2015) Εγχειρίδιο προαγωγής του παιχνιδιού για γονείς. Πρόγραµµα “Η ∆ύναµη του παιχνιδιού”. www.paizontas.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Τα είδη του παιχνιδιού

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bixler, R. D and Floyd, M. F. (1997) Nature is Scary, Disgusting, and Uncomfortable. Environment and Behavior. 29 (4).

Singer,D.G., Singer,J.L., D’Agostino, H. and DeLong, R. (2009) Children’s Pastimes and Play in Sixteen Nations: Is Free-Play Declining? American Journal of Play. 1

Dyment, J.E. and Bell, A.C. (2008) Grounds for movement: green school grounds as sites for promoting physical activity. Health Education Research. 23 (6).

Clarke, B. (2010) Family Kids and Youth, Playreport: International Summary of Research Results, published online, available at www.fairplayforchildren.org/pdf/1280152791.pdf.

Fjortoft, I. and Sageie, J. (2000) The natural environment as a playground for children: Landscape description and analysis of a natural playscape. Landscape and Urban Planning. 48

Greenman, J. (1993) It ain’t easy being green. Beginnings workshop. Child Care Information Exchange. 91: 336-337.

Louv, R. (2008) Last Child in the Woods and The Nature Principle. Algonquin Books of Chapel Hill.

Ihn, H. (1998) Analysis of perschool children’s equipment choices and play behaviors in outdoor environments .Early Childhood News, 10(4), 20-22.

Johnson, C. & Wardle,F. (2005) Play, Development and Early Education, Allyn and Bacon, Boston, MA. by Pearson Education.

Sutterby, J. A., & Frost, J. L. (2002) Making playgrounds fit for children and children fit on playgrounds. Young Children. 57 (3): 36-42.

Wardle, F, (2003) Introduction to early childhood education. A multidimensional approach to child-centered care and learning. Boston, MA: Allyn and Bacon.

The post Παιχνίδι σε εξωτερικούς χώρους και επαφή µε τη φύση appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Με στόχο να προωθήσουν την υπεύθυνη στάση και συμπεριφορά ως προς το αλκοόλ, ιδιαίτερα στους νέους, η Ένωση Επιχειρήσεων Αλκοολούχων Ποτών (Εν.Ε.Α.Π.) και το Υπουργείο Υγείας ανακοίνωσαν τη νέα επικοινωνιακή εκστρατεία “RETHINK DRINK”, η οποία παρουσιάστηκε σε ειδική εκδήλωση στο Μουσείο Μπενάκη την Παρασκευή, 17 Μαΐου 2024. Παράλληλα, στην ίδια εκδήλωση, το Υπουργείο Υγείας, η Εν.Ε.Α.Π., το Συμβούλιο Ελέγχου Επικοινωνίας (ΣΕΕ) και ο Σύνδεσμος Ελλήνων Παραγωγών Αποσταγμάτων και Αλκοολούχων Ποτών (ΣΕΑΟΠ) συνυπέγραψαν το ανανεωμένο κείμενο των “Κατευθυντήριων Οδηγιών υπεύθυνης επικοινωνίας marketing των ποτών με αλκοόλη”, καταδεικνύοντας, έτσι, τη δέσμευση όλων των φορέων για υπεύθυνη επικοινωνία και διαφήμιση των αλκοολούχων ποτών.

Την εκδήλωση προλόγισαν ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης και ο Υφυπουργός Υγείας, Δημήτρης Βαρτζόπουλος. Ακόμη, χαιρετισμό απηύθυναν o Πρόεδρος της Εν.Ε.Α.Π., Ισίδωρος Ρεβάχ και ο Πρόεδρος του ΣΕΑΟΠ, Χάρης Μαυράκης, ενώ μέσω video την εκδήλωση χαιρέτισε και ο Γενικός Διευθυντής του spiritsEUROPE, Ulrich Adam. Ως ομιλήτριες συμμετείχαν ακόμη η Γενική Διευθύντρια του ΣΕΕ, Ελένη Δοντά  και η Γενική Διευθύντρια της Εν.Ε.Α.Π., Σοφίκα Παπανικολάου. Την εκδήλωση συντόνισε ο δημοσιογράφος Απόστολος Μαγγηριάδης.

Η καμπάνια με τίτλο “RETHINK DRINK”, την οποία υλοποιεί η Εν.Ε.Α.Π. σε συνέργεια με το Υπουργείο Υγείας, επιστρατεύει δημιουργικά μία σύγχρονη, άμεση και ευρηματική προσέγγιση, αλλά και τη χρήση διαδεδομένων «ιδιότυπων» εκφράσεων που συνδέονται με την αλόγιστη κατανάλωση αλκοόλ. Η ενημερωτική  καμπάνια, “RETHINK DRINK”, που έχει στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού και ειδικά των νέων 18-35 ετών, σχετικά με την υπεύθυνη στάση και συμπεριφορά γύρω από την κατανάλωση αλκοόλ,  θα ξεκινήσει στις αρχές του καλοκαιριού 2024, αρχικά με παρουσία σε κοινωνικά δίκτυα, σε ψηφιακά και έντυπα μέσα, ενώ θα επεκταθεί στο μέλλον τόσο σε επίπεδο μηνυμάτων, όσο και σε κανάλια επικοινωνίας.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, το Υπουργείο Υγείας, η Εν.Ε.Α.Π., το ΣΕΕ και ο ΣΕΑΟΠ συνυπέγραψαν την ανανεωμένη έκδοση των «Κατευθυντήριων Οδηγιών υπεύθυνης επικοινωνίας marketing των ποτών με αλκοόλη», η οποία λαμβάνει υπόψη όλες τις σύγχρονες πρακτικές marketing, καθώς και όλα τα κανάλια επικοινωνίας, έντυπα, ηλεκτρονικά και ψηφιακά, ενώ παράλληλα προβλέπει και παρέχει κατευθύνσεις για την εμπορική προβολή που κάνει η βιομηχανία στα social media, τόσο απευθείας όσο και μέσω τρίτων (influencers). Οι Κατευθυντήριες Οδηγίες στοχεύουν στο να βοηθήσουν τις επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας, την αλυσίδα διάθεσης καθώς και τους προμηθευτές στην ενσωμάτωση και την αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων της υπεύθυνης επικοινωνίας στη διαφήμιση και προώθηση των ποτών με αλκοόλη. Οι Οδηγίες αντανακλούν τις δεσμεύσεις και αρχές του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Spirits Europe για την Υπεύθυνη Επικοινωνία Μάρκετινγκ, όπως αυτή ορίζεται στο πλαίσιο του ICC (International Chamber of Commerce) για Υπεύθυνη Επικοινωνία Μάρκετινγκ Αλκοόλ (2019), αλλά και αυτές της Διεθνούς Συμμαχίας για την Υπεύθυνη Κατανάλωση Αλκοόλ (IARD).

Ο Υπουργός Υγείας, κ. Άδωνις Γεωργιάδης, ανέφερε: «Η αλόγιστη κατανάλωση αλκοόλ αποτελεί ένα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα με αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, την οικογένεια, την εργασία και την κοινωνική ζωή των ατόμων. Η υπεύθυνη στάση και συμπεριφορά γύρω από την κατανάλωση αλκοόλ απαιτεί συντονισμένες προσπάθειες από την κοινωνία, την Κυβέρνηση και τους φορείς υγείας. Η εκπαίδευση και η σωστή ενημέρωση είναι το πρώτο βήμα προς την αλλαγή της νοοτροπίας και της συμπεριφοράς, ειδικά για την ηλικιακή ομάδα των νέων. Με την καμπάνια «RETHINK DRINK» ενισχύουμε τις προσπάθειες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης σχετικά με τους κινδύνους που προκύπτουν από την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Μέσα από αυτές τις συντονισμένες προσπάθειες, μπορούμε να οικοδομήσουμε μια πιο υγιή και ασφαλή κοινωνία που προάγει την υγεία και την ευεξία».

Ο Υφυπουργός Υγείας, κ. Δημήτρης Βαρτζόπουλος, δήλωσε: «Σήμερα ανακοινώνουμε μια πραγματικά πρωτοποριακή συνέργεια, τόσο σε θεσμικό, όσο και σε δημιουργικό επίπεδο. Αφενός, σε αυτή την προσπάθεια το Υπουργείο Υγείας ενώνει τις δυνάμεις του με την ίδια τη βιομηχανία, και μαζί συνυπογράφουμε ένα δεσμευτικό πλαίσιο που οριοθετεί τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούνται και διαφημίζονται τα αλκοολούχα ποτά και στα νέα ψηφιακά μέσα. Αφετέρου, η εξαιρετικά ευρηματική καμπάνια που υλοποιούμε σε συνέργεια με την Εν.Ε.Α.Π., πιστεύουμε ότι μπορεί να αγγίξει πραγματικά τους νέους, αφού με τη σύγχρονη ματιά της κατορθώνει να μιλήσει στη γλώσσα τους».

Ο Πρόεδρος της Εν.Ε.Α.Π., κ. Ισίδωρος Ρεβάχ, δήλωσε σχετικά: «Ο κλάδος των αλκοολούχων ποτών συνεχίζει να λειτουργεί με υπευθυνότητα και να  πρωτοπορεί στην υιοθέτηση καλών πρακτικών και τη δημιουργία στρατηγικών συνεργασιών για την προώθηση της υπεύθυνης κατανάλωσης και πώλησης αλκοόλ. Αντιλαμβανόμαστε ως χρέος μας να ενημερώνουμε, να εκπαιδεύουμε, να αποθαρρύνουμε και να βοηθάμε στην πρόληψη της αλόγιστης κατανάλωσής του, προωθώντας μέσα από τις δράσεις και τις πρωτοβουλίες μας την υπεύθυνη κατανάλωση των προϊόντων μας. Επιδιώκοντας να μεταβάλλουμε τη νοοτροπία και τη συμπεριφορά των καταναλωτών, αναζητούμε διαρκώς ευκαιρίες ανάπτυξης συνεργασιών με φορείς που προσδίδουν δυναμική και αξιοπιστία το μήνυμά μας. Στην κατεύθυνση αυτή, λειτουργήσαμε συλλογικά, ως κλάδος, για την επικαιροποίηση των «Κατευθυντήριων Οδηγιών», ενώ συνεργαστήκαμε με το Υπουργείο Υγείας για τη δημιουργία της επικοινωνιακής εκστρατείας υπεύθυνης κατανάλωσης “RETHINK DRINK”».

Η Γενική Διευθύντρια του ΣΕΕ, κα Ελένη Δοντά, ανέφερε: «Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα Αυτορρύθμισης: προέρχεται από την αγορά και ρυθμίζει την αγορά, αυτοδεσμεύοντας τις επιχειρήσεις και προστατεύοντας των καταναλωτές. Η σύμπραξη με το ΣΕΕ θέτει τους κανόνες αυτούς σε ευρύτερο πλαίσιο, δίνει τη δυνατότητα παρακολούθησης της τήρησης τους, εξασφαλίζει τον έλεγχο και προάγει την εκπαίδευση των επαγγελματιών του κλάδου.»

Ο Πρόεδρος του ΣΕΑΟΠ, κος Χάρης Μαυράκης, δήλωσε: «Οι Έλληνες παραγωγοί παραμένουμε αφοσιωμένοι στον κοινό στόχο του κλάδου των αποσταγμάτων & αλκοολούχων ποτών, να προάγουμε τη γνώση γύρω από το αλκοόλ και να προωθούμε μέσα από τις δράσεις και τις πρωτοβουλίες μας την υπεύθυνη κατανάλωση των προϊόντων μας. Τα ελληνικά αλκοολούχα ποτά αποτελούν το «απόσταγμα» της γεύσης και της κουλτούρας του τόπου μας. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος που είναι για εμάς κρίσιμο, το ενήλικο κοινό να τα απολαμβάνει με ποιοτικό και υπεύθυνο τρόπο. Επίσης, υποδεχόμαστε με χαρά την πρωτοβουλία αυτής τής καμπάνιας, η οποία πιστεύουμε ότι θα βοηθήσει στην καλλιέργεια κουλτούρας υπεύθυνης κατανάλωσης στο καταναλωτικό κοινό».

The post Το Υπουργείο Υγείας και η Εν.Ε.Α.Π. ενώνουν τις δυνάμεις τους για την προώθηση της υπεύθυνης κατανάλωσης αλκοόλ appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Πολλές φορές κατηγορούμε τον άλλον για τις δυσκολίες μας και προσπαθούμε να τον αλλάξουμε. Πίσω όμως από αυτή εμμονή για αλλαγή του άλλου μπορεί να κρύβονται δικά μας άλυτα ζητήματα. Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό να επικεντρωθούμε στο εαυτό μας, να παρατηρήσουμε τη συμπεριφορά μας και να αναρωτηθούμε γιατί θελουμε να αλλάξουμε τον άλλον. Μήπως γινόμαστε άθελα μας χειριστικοί, απόλυτοι και άκαμπτοι; Μήπως έχουμε και εμείς ευθύνη για ότι συμβαίνει;

Το σίγουρο είναι ότι δεν μπορούμε να αλλάξουμε κανέναν που δεν θέλει να αλλάξει. Γι’ αυτό θα πρέπει να σεβαστούμε τον εαυτό μας και να σταματήσουμε να ταλαιπωρούμαστε προσπαθώντας να αλλάξουμε κάποιον που απλά δε το θέλει.

Ένα βίντεο από τα Μαθήματα Ζωής

Διάρκεια: 2′ 52”

The post Αλλάζει ο άνθρωπος; Γιατί θελουμε να αλλάξουμε τον άλλον; appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από την Τριανταφυλλιά Χαρίλα, Ψυχολόγο, MSc Εργασιακή Υγεία, Ειδίκευση στη Συστημική – Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία

Το σύμπτωμα ή τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανίσει κάποιο παιδί είναι αυτό που τις περισσότερες φορές κινητοποιεί τους γονείς να αναζητήσουν τη βοήθεια ενός ειδικού, σχετικά με τον τρόπο που πρέπει να χειριστούν το συγκεκριμένο σύμπτωμα ή πρόβλημα. Είναι πολλοί οι γονείς, οι οποίοι δυσκολεύονται να έρθουν σε επαφή με έναν ψυχολόγο, ακόμη κι όταν αυτό συσταθεί από τον παιδίατρο ή κάποιο άλλο γιατρό, ή ακόμη κι όταν βλέπουν ότι το πρόβλημα παραμένει για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα. Περιμένουν «να περάσει». Αυτό συμβαίνει γιατί φοβούνται, ότι μπορεί να ακούσουν από τον ψυχολόγο, ότι το παιδί τους «έχει πρόβλημα». Και φυσικά, κάθε υγιής άνθρωπος στη σκέψη ότι  «υπάρχει πρόβλημα» – πόσο μάλλον πρόβλημα στο παιδί του – δεν χαίρεται καθόλου και θα αποφεύγει όσο μπορεί να το ακούσει.

Αλίμονο αν ήταν ευχάριστο για κάποιο γονιό να ακούσει «Το παιδί σας είναι υπερκινητικό….», «Το παιδί σας είναι φοβικό…..», «Το παιδί σας έχει διάσπαση προσοχής…….», «Το παιδί σας έχει σύνδρομο τάδε….» κλπ.

Ευτυχώς, όμως,  υπάρχει τρόπος να αντιμετωπιστεί το σύμπτωμα με μια εντελώς διαφορετική ματιά. Ένα παιδί αναπτύσσεται, εξελίσσεται, μεγαλώνει, συμπεριφέρεται, συμμορφώνεται, «ταιριάζει» μέσα στην οικογένεια ανάλογα πάντα με τη φάση στην οποία βρίσκεται μια οικογένεια. Έτσι, το πρώτο παιδί είναι εντελώς διαφορετικό από το δεύτερο παιδί, το δεύτερο από το τρίτο, το τρίτο από το πρώτο. Το ένα παιδί είναι πιο υπεύθυνο ή ώριμο, ενώ το άλλο πιο πρόσχαρο και κοινωνικό. Το ένα παιδί είναι πιο ανεξάρτητο, ενώ το άλλο έχει ανάγκη περισσότερη φροντίδα. Το ένα είναι άριστος μαθητής, ενώ στο άλλο δεν αρέσουν καθόλου τα μαθήματα. Οι συμπεριφορές αυτές δεν είναι γραμμένες στα γονίδια. Μαθαίνονται. Αυτό σημαίνει, ότι η συμπεριφορά (ή το σύμπτωμα) του ενός μέλους γίνεται λειτουργία και ερέθισμα για τη συμπεριφορά των υπόλοιπων μελών της οικογένειας, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας ιδιαίτερης και μοναδικής οικογενειακής διεργασίας. Για παράδειγμα, το υπεύθυνο παιδί θα πρέπει να φροντίζει το ανώριμο, με αποτέλεσμα το πρώτο να γίνεται ακόμη πιο υπεύθυνο και το δεύτερο ακόμη πιο ανώριμο. Ή το πιο ανεξάρτητο παιδί θα αναλάβει να φροντίζει το παιδί που «δεν μπορεί μόνο του» κι έτσι το ανεξάρτητο γίνεται όλο και πιο ανεξάρτητο και αυτό που «δεν μπορεί μόνο του» θα θέλει πάντα κάποιον δίπλα του να το φροντίζει.  Έτσι, το «πρόβλημα» ή «σύμπτωμα» ενός μέλους είναι ή γίνεται υπόθεση όλης της οικογένειας. Είναι άσκοπη και αδύνατη η κατανόηση της συμπεριφοράς – ευχάριστη ή δυσάρεστη – ενός μέλους της οικογένειας, ανεξάρτητα από τη συμπεριφορά των υπόλοιπων μελών.

Ο στόχος, λοιπόν, δεν είναι ο χαρακτηρισμός ενός παιδιού ως «προβληματικού», αλλά η ανάδειξη των υγιών και λειτουργικών στοιχείων και των παιδιών και των γονιών.

Το σύμπτωμα στο παιδί θα αποτελέσει κίνητρο για τους γονείς να αναρωτηθούν για τη δική τους πορεία, αφού το παιδί αναπτύσσεται στην οικογένεια, το συναισθηματικό κλίμα της οποίας καθορίζεται από την ποιότητα της σχέσης του συζυγικού ζευγαριού. Το σύμπτωμα θα γίνει μια ευκαιρία για βελτίωση του τρόπου επικοινωνίας του ζευγαριού, των αδερφιών, όλης της οικογένειας. Εξάλλου, ποιος στη χάρη των γονιών να ξέρουν ότι μπορούν και έχουν τη δύναμη οι ίδιοι να επηρεάσουν και να διαμορφώσουν τη συμπεριφορά του παιδιού τους – ευχάριστη ή δυσάρεστη, χωρίς να χρειάζονται μια ζωή τη συμβουλή των ειδικών.

The post Βλέποντας το σύμπτωμα του παιδιού… με άλλα μάτια… appeared first on Ψυχο-γραφήματα.

Από το Γιώργο Πιντέρη, ψυχολόγο, διδάκτορα Συμβουλευτικής Ψυχολογίας
www.pinteris.gr

Όπως κάθε καλοκαίρι, έτσι και φέτος γίνονται πολύ γάμοι. Ήδη απ’ την αρχή γνωρίζουμε πως στατιστικά, πάνω από το ένα τρίτο αυτών των γάμων, θα καταλήξουν σε διαζύγιο. Μάλιστα, ένας φίλος μου δικηγόρος όταν τον προσκαλούν σε γάμο, την ώρα που χαιρετά τους νεόνυμφους, τους λέει χαριτολογώντας, προτείνοντας την παλάμη του: «Παιδιά, δώστε μια προκαταβολή και θα σας βγάλω το διαζύγιο με σημερινές τιμές».

Αν το νιόπαντρο ζευγάρι έχει ήδη συγκατοικήσει κάτω από συνθήκες καθημερινότητας για ένα ικανό χρονικό διάστημα, σίγουρα θ’ αντιμετωπίσει λιγότερα προβλήματα προσαρμογής στη συμβίωση. Αν όμως οι μόνες κοινές εμπειρίες συμβίωσης που έχουν, είναι μόνο από Σαββατοκύριακα και διακοπές, τους περιμένουν δύσκολα.

Βέβαια, ένας παράγοντας που παίζει ιδιαίτερο ρόλο στην προσαρμογή, είναι η συναισθηματική φάση στην οποία βρίσκονται μεταξύ τους. Αν είναι και οι δύο ερωτευμένοι, προσαρμόζονται πολύ πιο εύκολα ο ένας στις ανάγκες του άλλου και στη συνέχεια, οι προσαρμογές αυτές αφομοιώνονται και γίνονται κοινές συνήθειες. Αν όμως, όταν ξεκινάνε τη συμβίωση έχουν ήδη «ξεθυμάνει» συναισθηματικά μεταξύ τους, ή ο γάμος γίνεται για να ολοκληρωθεί κάποιος στόχος, όπως π.χ. ένα παιδί, τότε τα πράγματα δυσκολεύουν. Εντελώς εμπειρικά, μέσα από αυτά που έχω δει στην επαγγελματική μου σταδιοδρομία, θα έλεγα ότι από στους γάμους που γίνονται μετά από δέκα χρόνια σχέση, χωρίς να έχει μεσολαβήσει μόνιμη συμβίωση, οι περισσότεροι καταλήγουν σε χωρισμό μέσα σ’ ένα χρόνο!

Η φυσιολογική ροή των πραγμάτων έχει ως εξής: Δύο άνθρωποι που έχουν μια σχέση, αναπτύσσουν μεταξύ τους συναισθήματα, από τα οποία δημιουργείται μια κοινή επιθυμία να κάνουν ένα παιδί, και παντρεύονται. Αυτό που γίνεται πολύ συχνά στις μέρες μας, είναι το αντίστροφο: Ένας εργασιοκεντρικός άντρας έχει φτάσει κάπου 37 με 40 ή 47 με 50 (σ’ αυτές τις δύο τριετίες τους …πιάνει το άγχος αποκατάστασης) και νιώθει την «ανάγκη» να κάνει ένα ή περισσότερα παιδιά. Παράλληλα, μια γυναίκα με …ανάλογες προδιαγραφές, έχει φτάσει ανάμεσα στα 32 και τα 39, και το βιολογικό ρολόι, της υπαγορεύει την «ανάγκη» να τεκνοποιήσει. Όσο ο καθένας από τους δύο δεν είναι σε μια σχέση με προοπτική το γάμο και είναι στο ψάξιμο, είναι φυσικό να έχει άγχος. Κάποιοι το άγχος αυτό το κρύβουν, αλλά σε κάποιους άλλους το άγχος αποκατάστασης τους κάνει κι εκπέμπουν κάτι …σωματίδια που ονομάζονται «αποκαταστασιόνια» τα οποία απομακρύνουν τους υποψήφιους.

Όπως είναι αναμενόμενο, αν δύο τέτοια άτομα συμβεί να συναντηθούν και παράλληλα, από εμφάνιση κανένας από τους δύο δεν είναι …Κουασιμόδος, είναι φυσικό με αυτή τη γνωριμία, να νιώσουν κάποια ανακούφιση («επί τέλους! Βρέθηκε!»). Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος, η ανακούφιση αυτή με κάποιον «μαγικό» τρόπο, σύντομα μεταλλάσσεται σε συναισθήματα «έλξης», η οποία συνήθως κρατάει μέχρι να γεννηθεί το παιδί. Από κει και πέρα τα σενάρια ποικίλουν[1]. Αυτούς τους ονομάζω «γάμους σκοπιμότητας» και έχουν πολύ υψηλό ποσοστό διαζυγίων.

Όμως, μη φαντάζεσαι τίποτα το τραγικό. Χωρίζουν έχοντας εκπληρώσει την «κοινωνική τους θητεία» (γάμος και παιδί) και αν κρατάει μια γιαγιά το παιδί, ο τέως σύζυγος εξακολουθεί να είναι πατέρας, κι από εκεί και πέρα, ζει ο καθένας τη ζωή του. 

Η αύξηση των σχέσεων

Ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, η σχέση είναι μία. Αν προστεθεί κι ένας τρίτος, οι σχέσεις γίνονται επτά: Αν τους ονομάσουμε Α, Β και Γ, οι σχέσεις είναι Α-Β, Α-Γ, Β-Γ. Ύστερα υπάρχουν οι σχέσεις των ΑΒ ως προς τον Γ (για παράδειγμα, οι γονείς (ΑΒ) ως προς το παιδί (Γ). Με το ίδιο σκεπτικό, υπάρχουν οι σχέσεις ΑΓ ως προς Β και ΒΓ ως προς Α. Μέχρι τώρα έχουμε έξι σχέσεις. Αν προσθέσουμε και την σχέση ΑΒΓ (για παράδειγμα, η οικογένεια παίρνει το πρωινό της) οι σχέσεις γίνονται επτά. Δηλαδή, ένα σύνολο είναι περισσότερο από τα μέλη που το απαρτίζουν.Το σύνολο των Α, Β και Γ είναι περισσότερο από Α+Β+Γ. Είναι μεν Α+Β+Γ αλλά είναι και η αλληλεπίδραση που έχουν ο ένας με τον άλλον.Πώς επηρεάζει η παρουσία του ενός την συμπεριφορά του άλλου. Για να πούμε ότι η σχέση ανάμεσα στους Α, Β, Γ είναι μόνον Α+Β+Γ θα πρέπει αυτοί οι τρεις άνθρωποι όταν είναι μαζί να είναι ο καθένας όπως θα ήταν …στην τουαλέτα μόνος του. Όπως αντιλαμβάνεσαι, με κάθε ένα νέο μέλος που προστίθεται στο σύνολο, ο αριθμός των σχέσεων αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο.

Για να το καταλάβουμε αυτό, ας πάρουμε ένα νιόπαντρο ζευγάρι που ξεκινάει με «ιδανικές συνθήκες»: Έχουν συζήσει επιτυχώς ένα χρόνο, και στους 18 μήνες παντρεύονται, ενώ είναι ακόμα φουλ ερωτευμένοι. Ας υποθέσουμε μάλιστα ότι ο γάμος δεν επιφέρει καμιά σημαντική αλλαγή στη συμβίωση όπως μια πρόωρη εγκυμοσύνη, μια μετακόμιση, μια αλλαγή οικοσκευής κ.λπ. Εκείνο που αλλάζει δραματικά, είναι ο αριθμός των σχέσεων που γίνονται σημαντικές, κι αυτές είναι συνήθως οι συγγενικές. Να  ξεχωρίσουμε τις φιλικές από τις συγγενικές σχέσεις: Η διαφορά είναι ό,τι, οι φιλικές σχέσεις δημιουργούν περισσότερο συναισθηματικές και χαλαρές ευθύνες. Οι συγγενικές είναι πιο τυπικές και δύσκαμπτες. Για παράδειγμα, ξεχνάς να πεις «χρόνια πολλά» στη φίλη σου που γιορτάζει. Δεν τρέχει και τίποτα. Της τηλεφωνάς την επόμενη. Αν όμως ξεχάσεις να ευχηθείς στον πεθερό σου, είναι το ίδιο;

Επανερχόμαστε στο νιόπαντρο ζευγάρι, με τις «ιδανικές» συνθήκες που αναφέραμε πιο πάνω. Αρχικά, υπάρχει μόνον η σχέση ανάμεσά τους. Στη συνέχεια αναπτύσσουν και σχέσεις ο ένας με τους φίλους του άλλου. Όλες αυτές οι σχέσεις είναι συνήθως χαλαρές. Από τη στιγμή όμως που η σχέση από συμβίωση μετατρέπεται σε γάμο, δημιουργούνται εκατοντάδες, για να μην πω χιλιάδες συγγενικές, δηλαδή τυπικές σχέσεις.  Ας υποθέσουμε ότι ο γαμπρός έχει άλλα τρία αδέλφια και η νύφη τρεις αδελφές. Αν ζούνε και οι γονείς, κάθε οικογένεια αποτελείται από έξι άτομα. Δηλαδή, εδώ έχουμε ένα σύνολο που απαρτίζεται από 12 μέλη. Αν ανάμεσα σε 3 μέλη οι σχέσεις είναι 7, καταλαβαίνεις ανάμεσα σε 12 μέλη πόσες σχέσεις δημιουργούνται; Και είμαστε ακόμα στον πολύ κλειστό οικογενειακό κύκλο. Όμως, και οι γονείς από κάθε πλευρά έχουν κι αυτοί ξαδέλφια, αγαπημένους θείους, ανίψια κ.λπ. Έτσι, ενώ αρχικά το ζευγάρι είχε να κάνει με λίγες σχέσεις δημιουργείται ένας κυκεώνας τυπικών σχέσεων, με αυξημένες πιθανότητες να γίνουν παρεξηγήσεις. Βέβαια, υπάρχει και η άλλη πλευρά του νομίσματος: Ο συνδυασμός δύο οικογενειών αυξάνει πολύ σημαντικά την κοινωνική δικτύωση των μελών κάθε οικογένειας. Αν μάλιστα και οι δύο πλευρές είναι αφοσιωμένες στον θεσμό «οικογένεια» τότε ανάμεσά τους δημιουργείται μια μεγάλη «φαμίλια» με αυξημένη κοινωνική επιρροή.

Κανόνες και ρόλοι

Έχει βραδιάσει. Το νιόπαντρο ζευγάρι έχει μόλις δειπνίσει. Έχουν μαζέψει το τραπέζι μαζί, κι έχουν καθίσει να δουν τηλεόραση. Κάποια στιγμή η σύζυγος παραπονιέται ότι τα σκουπίδια στην κουζίνα μυρίζουν.

«Έχεις δίκιο» λέει ο …νιόπαντρος. «Ε, άντε, κατέβασέ τα» λέει η …νιόπαντρη. «Γιατί να τα κατεβάσω εγώ;» ρωτάει ο νιόπαντρος με απορία. «Διότι οι άντρες κατεβάζουν τα σκουπίδια» απαντάει φυσιολογικότατα η νιόπαντρη. Αυτό το «οι άντρες κατεβάζουν τα σκουπίδια» είναι ένας κανόναςπου τον κουβαλάει από την οικογένειά της. Ποιος ξέρει πότε και πώς διαμορφώθηκε; Όπως κανείς δεν ξέρει πώς διαμορφώνονται οι εκατοντάδες άγραφοι κανόνες που έχει κάθε οικογένεια οι οποίοι καθορίζουν από το κάθε πότε αλλάζουμε πετσέτες στο μπάνιο μέχρι το αν μαγειρεύουμε με λάδι ή με βούτυρο. Η παρακάτω ιστορία είναι χαρακτηριστική:

Κάποια μέρα, ο σύζυγος παρατήρησε ότι όποτε η σύζυγός του έβαζε ένα κομμάτι ζαμπόν στο φούρνο, πριν το βάλει στο ταψί, το έκοβε στις τέσσερεις γωνίες. Τη ρώτησε γιατί το κάνει αυτό, κι εκείνη του απάντησε «δεν ξέρω. Έτσι το έκανε η μάνα μου». Ο σύζυγος τηλεφώνησε στην πεθερά του και τη ρώτησε, για να πάρει την ίδια απάντηση: «Δεν ξέρω. Έτσι το έκανε η μάνα μου». Η γιαγιά ζούσε ακόμη και μάλιστα ήταν πολύ ζωντανή και δραστήρια. Όταν το νιόπαντρο ζευγάρι τη ρώτησε για τις γωνιές του ζαμπόν, η γιαγιά απάντησε. «Α, το ταψί που είχαμε τότε, δεν χώραγε το ζαμπόν ολόκληρο. Για να χωρέσει το ζαμπόν  στο ταψί, το έκοβα στις γωνίες».

Οι οικογενειακοί κανόνες καθορίζουν και τους οικογενειακούς ρόλους. Σε κάποιες  οικογένειες το κουμάντο το κάνει η αρχαιότερη γυναίκα (αν από υγεία είναι σε θέση)… Ο πατέρας είναι περισσότερο αρμόδιος για την κοινωνική πρόσοψη της οικογένειας. Σε άλλες οικογένειες την εξουσία την έχουν οι άντρες, αλλά όλη την αφανή εργασία την κάνουν οι γυναίκες.

Στην ουσία, η οικογένεια είναι θεσμός που ενίοτε μετρέπεται σε ίδρυμα. Έτσι, οι ρόλοι είναι συγκεκριμένοι και δύσκαμπτοι.

Κάθε μέλος γνωρίζει ποιες είναι οι αρμοδιότητες και οι ευθύνες του καθένα και το οικογενειακό σύστημα λειτουργεί ομαλά.

Όταν όμως καθένας από το ζευγάρι κουβαλάει από την οικογένειά του πολύ διαφορετικούς κανόνες, τότε οι συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες. Στο σημείο αυτό μπορεί οι νιόπαντροι να πέσουν σε μια παγίδα: Αντί να καταλάβουν τι συμβαίνει και ποιοι είναι οι κανόνες στους οποίους διαφωνούν, τσακώνονται για το ποιος θα επιβάλει τη θέλησή του. Ας δούμε ένα παράδειγμα, πετυχημένης αντιμετώπισης:

• Γιατί έριξες τις πετσέτες στ’ άπλυτα; Μόλις χθες τις άλλαξα.
• Δεν τις αλλάζουμε καθημερινά;
• Τρελός είσαι άνθρωπέ μου; Θα βάζουμε πλυντήριο κάθε μέρα; Έχεις όρεξη ν’ απλώνεις;
• Εσείς στο σπίτι σας κάθε πότε αλλάζατε πετσέτες;
• Μια φορά την εβδομάδα.
• Πολλές μέρες βρε παιδάκι μου. Τι θα ‘λεγες να το κάναμε μέρα παρά μέρα;
• Κάθε τρίτη μέρα μου φαίνεται πιο λογικό.
• Ωραία. Πετσέτες λοιπόν αλλάζουμε κάθε τρίτη μέρα.

Μια χαρά το αντιμετώπισαν τα παιδιά. Κατάφεραν να προσδιορίσουν ποιοι ήταν οι οικογενειακοί κανόνες που συγκρούονταν και βρήκαν μια μέση λύση. Οι παρακάτω όμως πέφτουν στην παγίδα.

• Γιατί δεν άλλαξες πετσέτες στο μπάνιο;
• Μόλις χθες τις άλλαξα.
• Κάθε μέρα αλλάζουν οι πετσέτες.
• Τι λες καλέ;
• Αυτό που σου λέω!
• Διαταγές να δίνεις στη μάνα σου.

Άντε τώρα αυτοί οι δυο να καταφέρουν να εντοπίσουν τον κανόνα στον οποίο διαφωνούν. Έχουν εμπλακεί σ’ ένα ανταγωνιστικό παιχνίδι δύναμης και το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι το ποιος κάνει κουμάντο.

Τα όρια

Ο Αργεντινός ψυχίατρος Salvador Minuchin (1921-2017) έγραψε πολλά βιβλία και άρθρα πάνω στις οικογένειες και τη λειτουργία τους. Η τρίτη παγίδα έχει να κάνει με τα όρια της νέας οικογένειας. Ας πάρουμε δύο οικογένειες. Τις καταγράφουμε και δίπλα σε κάθε άτομο βάζουμε ένα σύμβολο, το οποίο θα χρησιμοποιήσουμε αργότερα:

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΔΕΛΤΑ                                     ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΠΑ

Πατέρας  (Α)                                                  Χήρα μάνα (Η)

Μητέρα   (Β)                                                  Χήρα πεθερά (Θ)

Κόρη 29  (Γ)                                                   Γιος 24 (Κ)

Γιος 27 (Δ)                                                     Κόρη 22 (Λ)

Κόρη 25  (Ε)                                                   Γιος 19 (Μ)

Γιαγιά (Ζ)

Στην οικογένεια Δέλτα ζουν οι γονείς με τα τρία παιδιά τους και την γιαγιά από την πλευρά της μαμάς. Στην οικογένεια Κάπα έχουμε τη χήρα μάνα που ζει με τα τρία παιδιά της και την πεθερά της. Απεικονίζουμε τις δύο οικογένειες χρησιμοποιώντας τα σύμβολα Α, Β κ.λπ.

                   ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΔΕΛΤΑ                        ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΠΑ

Ας υποθέσουμε ότι πρόκειται να παντρευτούν ο 27χρονος γιος της οικογένειας Δέλτα (Δ) με την 22χρονη της οικογένειας Κάπα (Λ). Όπως βλέπουμε, η κάθε μια από τις δύο οικογένειες αποτελεί έναν ξεχωριστό κύκλο. Το ερώτημα είναι, πώς θα επιδράσει στο ζευγάρι η μετακίνηση των Δ και Λ και η δημιουργία μιας νέας οικογένειας.

Σύμφωνα με τον Minuchin, είναι σημαντικό το νέο ζευγάρι να δημιουργήσει τα νέα, δικά του όρια έναντι των οικογενειών καταγωγής του καθένα. Εδώ η κυριότερη διαφορά είναι ανάμεσα στα ζευγάρια που έχουν σαφή και φανερά όρια με εκείνα που τα όριά τους είναι ασαφή και συγκεχυμένα:

                    Σαφή όρια                                          Ασαφή όρια

Τι θα πει ένα ζευγάρι να έχει «σαφή όρια»; Θα πει, τα μέλη των οικογενειών καταγωγής, να αντιλαμβάνονται ότι η νέα οικογένεια δεν αποτελείται μόνον από το δικό τους παιδί, αλλά και από έναν άλλον ενήλικα που δεν είναι δικό τους παιδί. Αυτό σημαίνει ότι και οι δύο οικογένειες σέβονται το χρόνο και το χώρο του νέου ζευγαριού. Δεν εμφανίζονται απροειδοποίητα, δεν επιβάλουν την παρουσία τους για ατέλειωτες ώρες και δεν τους επισκέπτονται χωρίς να τους έχουν τηλεφωνήσει πρώτα. Φαινομενικά, αυτά εξαρτώνται και από τις δύο πλευρές. Οι απόψεις, οι κανόνες και η καλλιέργεια της κάθε οικογένειας καταγωγής παίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Σημαντικό, ναι. Όμως, τον καθοριστικό ρόλο τον παίζει η στάση του ζευγαριούκαι εξηγώ γιατί:

Υποτίθεται ότι ένα γάμος γίνεται από δύο ενήλικες. Πώς ορίζουμε τη λέξη «ενήλικας»; Αν ο ορισμός είναι ταυτόσημος με αυτό που ορίζει ο νόμος, τότε ενήλικας είναι όποιος έχει συμπληρώσει το 18^οέτος της ηλικίας του. (Στη γενιά μου ήταν το 21^ο. Αν δεν ήταν, ίσως να είχα γίνει ηθοποιός…). Αν όμως ψάξουμε ένα πιο ρεαλιστικό ορισμό, τότε ενήλικας είναι ο άνθρωπος που μπορεί να συντηρεί τον εαυτό του. Πόσοι από αυτούς που είναι 18 ετών μπορούν να συντηρήσουν τον εαυτό τους, ώστε να θεωρηθούν «ενήλικες»; Κατά τη γνώμη μου (στην Ελλάδα) ούτε ένα 5%.

Ένα ζευγάρι για να μπορέσει να βάλει σαφή όρια, χρειάζεται ν’ αποτελείται από δύο αυτάρκεις ενήλικες. Πόσοι από τους γάμους που γίνονται στην Ελλάδα τα τελευταία εβδομήντα χρόνια, γίνονται ανάμεσα δύο αυτάρκεις ενήλικες; Αν λάβουμε υπόψη μας ότι το να εξακολουθεί να ζει κανείς με τους γονείς του μέχρι τα 30 είναι συνηθισμένο, θα έλεγα πως κι αυτό το ποσοστό είναι χαμηλό. Όλο και με κάποιο τρόπο οι γονείς …τσοντάρουνε. Στο βαθμό που ο ένας από τους δύο δεν είναι «ενήλικας» η οριοθέτηση απέναντι στην οικογένειά του γίνεται πολύ δύσκολη. Ας δούμε όμως πώς δημιουργούνται και πώς λειτουργούν τα ασαφή όρια στην πράξη.

Η διαρροή

Για να νιώσουν δύο άτομα τη σχέση τους σαν συντροφική, χρειάζονται δύο προϋποθέσεις: Η πρώτη, είναι η αμοιβαία εμπιστοσύνη. Η δεύτερη, είναι η αποκλειστικότητα. Υπάρχουν δηλαδή κομμάτια που τα μοιράζονται μόνο μεταξύ τους. Μπορεί να είναι ανόητα πράγματα, όπως το πού γαργαλιέται ο καθένας τους, μέχρι πολύ σοβαρά, όπως να εκμυστηρευτεί ο ένας ένα παιδικό τραύμα το κουβαλάει όλη του τη ζωή. Αυτά, είναι πράγματα που δεν θέλεις να τα μάθει κανένας άλλος κι έχεις εμπιστοσύνη στο σύντροφό σου, ότι δεν θα διαρρεύσουν.

Αν όμως, από την οικογένεια Κάππα, η νιόπαντρη κόρη (Λ) έχει μάθει από μικρή να τα λέει όλα στη γιαγιά της (Θ) και το συνεχίζει αυτό και μετά το γάμο, τότε μόνη της έχει δημιουργήσει ένα ρήγμα στα όρια της νέας οικογένειας. Όπως είναι φυσικό, η γιαγιά θα τα πει στη μάνα κι από κει και πέρα, μόνον μυστικά δεν θα είναι. Κάποια μέρα, θ’ αντιληφθεί ο σύζυγος τη διαρροή, και θα δημιουργηθεί σοβαρό θέμα εμπιστοσύνης ανάμεσά τους.

Το διαμέρισμα

Ο ρόλος «σύζυγος» είναι ρόλος ενήλικα, δηλαδή, όπως είπαμε, ανθρώπου που μπορεί να συντηρεί τον εαυτό του. Ας υποθέσουμε ότι η οικογένεια Δέλτα έχει μια οικογενειακή πολυκατοικία και παραχωρεί στο νιόπαντρο ζευγάρι ένα διαμέρισμα. Από τη στιγμή που έχουν αποδεχθεί να ζήσουν στο διαμέρισμα, τυπικά είναι μεν σύζυγοι, αλλά ουσιαστικά ο γιος εξακολουθεί να είναι «γιος» αφού συνεχίζει να  συγκατοικεί με τους γονείς του. Βέβαια, η διαβεβαίωση στη «νύφη» ότι οι γονείς του γαμπρού «θα είναι διακριτικοί» είναι μια στάνταρ υπόσχεση, αλλά σπάνια τηρείται για διάφορους πρακτικούς λόγους όπως θα δούμε παρακάτω. Υπάρχουν οικογένειες που ονομάζονται «δεμένες», οι οποίες θεωρούν εντελώς φυσιολογικό, τα κλειδιά του νέου διαμερίσματος να κρέμονται μόνιμα από την έξω μεριά της εξώπορτας, ώστε να μπορεί η …μαμά να μπαίνει όποτε θέλει. Πώς να έχει όρια ένα τέτοιο ζευγάρι;

Οι διπλοί ρόλοι

Όπως αναφέραμε και πιο πριν, οι οικογενειακοί ρόλοι καθορίζονται από κανόνες που προσδιορίζουν τις ευθύνες και τη συμπεριφορά των μελών. Οι ρόλοι είναι συμπληρωματικοί και είναι συνήθως ανά δύο άτομα. Για παράδειγμα, γονιός – παιδί, θεία – ανιψιός, πεθερός – γαμπρός, κ.λπ. Οι ξεκάθαροι ρόλοι, οδηγούν σε ξεκάθαρες σχέσεις και μειώνουν τις πιθανότητες παρεξηγήσεων. Ένας παράγοντας που μπορεί να προκαλέσει πολύ δύσκολα προβλήματα στο ζευγάρι, είναι οι διπλοί ρόλοι.

Όπως είπαμε, δύο άνθρωποι σχετίζονται με έναν ρόλο. Για παράδειγμα, πατέρας – γιος. Η μόνη εξαίρεση σ’ αυτόν το κανόνα είναι οι σύζυγοι που έχουν παιδιά. Αυτοί σχετίζονται έχοντας ταυτόχρονα δύο ρόλους, του συζύγου και του γονιού. Σε καμία άλλη περίπτωση δεν προβλέπεται δύο άνθρωποι να σχετίζονται με πάνω από ένα ρόλο. Όμως, στη πράξη συναντάμε συχνά σχέσεις διπλών ρόλων. Για παράδειγμα, αν στην οικογένεια Δέλτα ο νιόπαντρος γιος (Δ) εργάζεται στην εταιρεία του πατέρα του (Α). Σ’ αυτή την περίπτωση, οι ρόλοι είναι διπλοί. Ο πατέρας είναι ταυτόχρονα και εργοδότης και ο γιος είναι και υπάλληλος. Ανάμεσα σ’ έναν πατέρα κι έναν γιο η σχέση είναι ξεκάθαρη. Πόσο ξεκάθαρη όμως είναι ανάμεσα σ’ έναν πατέρα κι έναν υπάλληλο ή έναν εργοδότη κι έναν γιο; Κάποτε είχα επισκέπτη τον πρωτότοκο γιο ενός εφοπλιστή. Το παράπονό του ήταν ότι είχε χάσει τον πατέρα του. Συγκεκριμένα μου έλεγε «στην εταιρεία μου φέρεται σαν πατέρας και στο σπίτι σαν εργοδότης».

Αυτή που αναφέραμε είναι μια παραλλαγή των διπλών ρόλων. Μια άλλη παραλλαγή, είναι ο πατέρας (Α) της οικογένειας Δέλτα να είναι ταυτόχρονα εργοδότης της κόρης του γιού του, δηλαδή της νύφης του (Λ). Είναι πολύ δύσκολο οι σχέσεις αυτών των δύο να μην είναι μπερδεμένες.

Η …Κερκόπορτα

Η Κερκόπορτα, ήταν μια πύλη στα τείχη της Κωνσταντινούπολης από την οποία πέρασαν οι Τούρκοι και άλωσαν την πόλη. Μοιάζει με τη διαρροή που αναφέραμε πιο πάνω (σελ. 5). Η Κερκόπορτα, συνήθως δημιουργείται με τη γέννηση του πρώτου παιδιού. Για να παρακολουθήσουμε πώς γίνεται αυτό, θα επανέλθουμε στο αρχικό μας σχήμα:

              ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΔΕΛΤΑ                                  ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΠΑ

Ας υποθέσουμε ότι το νιόπαντρο ζευγάρι (Δ-Λ) έχει καταφέρει ν’ αποφύγει όλες τις παγίδες που αναφέραμε μέχρι τώρα: Συγκεκριμένα, έχουν νοικιάσει ένα διαμέρισμα εκεί που θέλουν και τα βγάζουν πέρα με τους μισθούς τους, χωρίς να χρειάζονται οικονομική βοήθεια από τις οικογένειες της καταγωγής τους. Κάποια μέρα, γεννιέται ένα παιδί. Ας υποθέσουμε ότι, μέχρι τότε, το ζευγάρι ούτε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, αλλά ούτε για τον τοκετό, χρειάστηκε οικονομική βοήθεια. Έλα όμως που σαν γονείς βρέφους είναι και οι δύο ατζαμήδες; Χρειάζονται λοιπόν βοήθεια. Αν λάβουμε υπόψη μας την κοντινή σχέση που έχει η νιόπαντρη κοπέλα (Λ) με τη γιαγιά της (Θ) είναι φυσικό να υποθέσουμε ότι  θ’ απευθυνθούν σ’ αυτήν για βοήθεια με το μωρό. Αν η γιαγιά έρθει για δυο – τρεις μέρες στη σειρά, τους δείξει τα βασικά όπως, πώς κάνουμε μπάνιο το μωρό, πώς το αλλάζουμε και τα τοιαύτα, και μετά περιοριστεί να δίνει κάποιες τηλεφωνικές οδηγίες όποτε χρειαστεί, το ζευγάρι έχει καταφέρει να διατηρήσει σαφή τα όρια της σχέσης τους. Αν όμως, με αφορμή το μωρό, η γιαγιά είναι καθημερινά στο διαμέρισμα, τότε έχει δημιουργηθεί μια Κερκόπορτα. Εννοείται, ότι Κερκόπορτα μπορούν να δημιουργήσουν όλες οι παγίδες που αναφέραμε μέχρι τώρα, όπως η διαρροή, το διαμέρισμα, και οι μικτοί ρόλοι.

Η ανάλυση κόστους – κέρδους ή το …βόλεμα.

Πιο πάνω, που αναφέρομαι στο «διαμέρισμα» (σελ.6) γράφω «η διαβεβαίωση στη νύφη ότι οι γονείς του γαμπρού θα είναι διακριτικοί, είναι μια στάνταρ υπόσχεση, αλλά σπάνια τηρείται για διάφορους πρακτικούς λόγους όπως θα δούμε παρακάτω». Ας δούμε ποιοι είναι αυτοί οι πρακτικοί λόγοι, μέσα από ένα συγκεκριμένο παράδειγμα. Ας υποθέσουμε ότι οι νιόπαντροι ζούνε σε μια οικογενειακή πολυκατοικία. Στο ισόγειο ζουν οι γονείς με τη γιαγιά (Α,Β, Ζ). Στον πρώτο όροφο ζει η παντρεμένη κόρη τους, 29 ετών (Γ) που έχει μια κόρη 1,5 έτους. Στον δεύτερο όροφο ζει η άλλη κόρη της, 25 ετών (Ε), φοιτήτρια. Ο τρίτος όροφος δόθηκε στον νιόπαντρο 27χρονο γιο (Δ) και τη σύζυγό του (Λ).

Τα μεσημέρια, η μαμά στρώνει τραπέζι για 8 άτομα στις 2:00, τα μαζεύει όλα στις 3:00, και όποιος θέλει έρχεται. Μετά, η πόρτα του διαμερίσματος της μαμάς, έχει κλείσει. Στις πρώτες μέρες, το νιόπαντρο ζευγάρι τρώει τα μεσημέρια στη μαμά, αλλά σταδιακά η σύζυγος (Λ), που προσέχει τη σιλουέτα της, θέλει να μαγειρεύουν στο σπίτι τους. Έτσι, έχουν περιορίσει τις επισκέψεις στο μεσημεριανό τραπέζι για κάποιο Σάββατο ή μια Κυριακή, χωρίς αυτό να έχει καμία αρνητική επίπτωση στις σχέσεις τους. Απλά, η μαμά τις καθημερινές στρώνει τραπέζι για 6 αντί για 8.

Ως εδώ, όλα κυλάνε ομαλά. Η σύζυγος (Λ) σχολάει στις 5:00 από την τράπεζα στην οποία εργάζεται, επιστρέφει στο σπίτι, ξεκουράζεται για μισή ώρα, κάνει ένα ντους και ξεκινάει το μαγείρεμα. Ο σύζυγος (Δ) έχει δική του επιχείρηση πληροφορικής και επιστρέφει γύρω στις 8:30. Συνήθως πηγαίνουν στο κρεββάτι κατά τις 11:30. Κάποια μέρα, το ζευγάρι αποκτά ένα παιδί, αλλά και κάποια μέρα, η νέα μαμά θα πρέπει να επιστρέψει στη δουλειά της. Κι εδώ προκύπτει το πρώτο πρακτικό πρόβλημα: Ποιος θα κρατάει το παιδί; Έχει διαπιστώσει ότι η πεθερά της (Β) δεν κρατάει την  κόρη της κόρης της (Γ), αλλά αυτή η κόρη δεν εργάζεται. Η πεθερά (Β) δηλώνει πρόθυμη να κρατάει το παιδί. Έτσι, το ζευγάρι (Δ,Λ) γλιτώνει τα έξοδα μιας baysitterκαι το μωρό θα είναι σε καλά χέρια. Παράλληλα, τις καθημερινές, παραλαμβάνοντας το μωρό παραλαμβάνει κι ένα τάπερ με φαγητό και γλιτώνει το καθημερινό μαγείρεμα. Τα χέρια της πεθεράς είναι καλά, το φαγητό της ακόμα καλύτερο, αλλά οι συνήθειες διαπαιδαγώγησης της πεθεράς και της γιαγιάς, δεν αρέσουν καθόλου στη νύφη. Παράλληλα, και οι δυο τους μιλάνε με βαριά Καρδιτσιώτικη προφορά και ανησυχεί πώς θα είναι η προφορά του μωρού όταν θ’ αρχίσει να μιλάει.

Εδώ βλέπουμε ένα παράδειγμα αυτού που ονομάζεται «κάλυψη πρακτικών αναγκών». Στην προκείμενη περίπτωση το ζευγάρι καλείται να κάνει μια «ανάλυση κόστους – κέρδους». Τι κέρδος έχουν αν αφήνουν καθημερινά το παιδί στην πεθερά και τη γιαγιά; Με τι κόστος; Στο θέμα αυτό, κάθε ζευγάρι βάζει τις δικές του προτεραιότητες.

Εκείνο που θέλω να τονίσω είναι ότι καλό θα ήταν, κάθε νιόπαντρο ζευγάρι να έχει υπόψη του ότι το «βόλεμα», έχει κόστος, αλλά καμιά φορά αυτό το «κόστος»  είναι να γίνουν ασαφή τα όρια του ζευγαριού, με όλες τις συνέπειες που αναφέραμε πιο πάνω.

[1]Πάνω στο θέμα έχω γράψει αναλυτικά στο βιβλίο μου «Πού είναι οι άντρες»;, εκδόσεις Ψυχογιός.

The post Τα νιόπαντρα ζευγάρια appeared first on Ψυχο-γραφήματα.